از محبس شادياخ بسوى شهاب الدين منشى النظر بخوارزم نوشته باسم رسالة الحبسية موجود و هم در التوسل الى الترسل كه مجموعهء منشآت بهاء الدين باشد مضبوط است .
وفات بهاء الدين محمد را هدايت بسال 545 نوشته و اين غلط است زيرا وى مسلما تا سال 588 و شايد هم چند سال بعد از آن زنده بود . عطا ملك گويد « 1 » :
« در شهور سنهء ثمان و ثمانين و خمسماية . . . سلطان [ تكش ] از خوارزم روان شد و بهاء الدين كاتب بغدادى در آنوقت در خدمت سلطان بود . . . » پس ناچار بهاء الدين محمد تا 588 زنده بود « 2 » و بعيد نيست كه چند سال ديگر و تا اواخر عهد تكش نيز زنده مانده باشد . در همين سفر كه عطا ملك اشاره كرده است ميان بهاء الدين محمد بغدادى و بهاء الدين محمد بن على جوينى جدّ پدر عطا ملك جوينى در حضور سلطان تكش مباحثاتى رفت .
بهاء الدين محمد بغدادى هم در روزگار خود بحسن انشاء و باشعار محكم و استوار خود مشهور بود . عوفى گويد : « نثرى مصنوع و دلگشاى و نظمى مطبوع و جان افزاى » داشت و « مجموع رسالات او كه موسومست به التوسل الى الترسل بحريست محيط مملو بدرر معالى و سپهرى بسيط مشحون بدرارى غرايب ، و كمال فضل او در آن پيداست كه گذشتگان را در خجلت انداخته است و آيندگان را در تگاپوى طلب افگنده و افاضل كتاب و اماثل حجاب و اصحاب صنعت و ارباب حكمت را سرمايهء كامل بدست داده و براى مذكران عالىسخن ذخيرهء شگرف نهاده . . . » . سعد الدين وراوينى هم كه مرتبهء بلندش در نثر مصنوع مزين مشهور و آشكارست « رسالات بهائى » را از « بهاء الدين بغدادى منشى حضرت خوارزم » در شمار كتب معروف انشاء و در رديف عتبة الكتبه نام برده است . الحق التوسل الى الترسل كه مجموعهء منشآت بهاء الدين بغداديست در زمرهء بهترين و عالىترين منشآت مترسلان فصيح قديمست كه در آن قدرت نويسنده در بيان معانى گوناگون و آراستن آنها بصنايع مختلف لفظى ، بصراحت ديده مىشود و او بر روش همهء مترسلان متصنّع از استعمال لغات فراوان تازى بهيچروى غفلت نداشته و از
هامش
( 1 ) - جهانگشا ج 2 ص 28
( 2 ) - بيست مقالهء قزوينى ج 2 ص 194 و حواشى لباب الالباب ج 1 ص 328