و « وستكند » مجمع تركانى بود كه قبايلى از آنان قبول اسلام كرده بودند . علاوه برين در اين ناحيه خلّخيان و غزان بهم درآميخته و مسلمان شده بودند .
در مراتع ميان فاراب و « كنجده » و « چاچ » در حدود هزار خانوار از تركان كه در خرگاهها زندگى ميكردند توطن اختيار نموده و باسلام درآمده بودند ليكن همه رسوم قومى خود را نگاه داشته بودند « 1 » .
اسلام آوردن قبايل ترك بتدريج انجام ميگرفت و در تمام قرن چهارم اندكاندك دستههايى از قبايل مذكور قبول اين آيين ميكردهاند ليكن در اوايل قرن پنجم اين نهضت قوت بيشتر يافت . ابن الاثير در حوادث سال 435 مينويسد كه در اين سال عدهيى از كفار ترك كه بر بلاد مسلمين ميتاختهاند ، در نواحى بلاساغون و كاشغر قبول اسلام كردند . شمارهء اين گروه را ده هزار خرگاه گفتهاند و عيد اضحى را با قربان كردن بيست هزار گوسفند جشن گرفتند و بدينگونه شر آنان از مسلمين دفع شد . اين گروه تابستان را در حدود بلغار و زمستان را در حدود بلاساغون مىگذراندند و چون اسلام آوردند در بلاد مختلف پراگنده شدند و تنها بعضى از آنان مانند اقوام تاتار و ختا كه در نواحى چين بسر ميبردند بدين اسلام درنيامدند « 2 » .
تا اواخر قرن چهارم در بعضى از سرحدات خوارزم و ماوراء النهر كه در جانب آسياى مركزى واقع بود اثر ديوارها و سدهايى را در برابر تركان مىيابيم كه بىشباهت به ديوار چين در برابر قبايل زردپوست مهاجم نبوده است . علت ايجاد اين موانع در برابر قبايل زردپوست آن بوده كه اينان با استفاده از اراضى هموار پيوسته مزاحم مردمى بودند كه در سرزمينهاى آباد اطرافشان بسر ميبردهاند و اگر موانعى در برابر آنان ايجاد نميشد به آسانى فرصت تركتاز مىيافتند .
از جملهء اين سدها يكى ديوار عبد اللّه بن حميد معروف به « حايط القلاص » بوده است . حدود اين ديوار را در نقشهء صورة الارض نسخهء مطبوعهء ليدن بين صحايف 462 - 463 و 458 - 459 ميتوان ديد . اين ديوار در ناحيهء ميان مصب رودخانه جيحون و سيحون از شمال بيكند آغاز ميشد و بعد از عبور از موازات چندين آبادى معروف نهر سيحون را قطع ميكرد و تا حدود ناحيهء طراز امتداد مىيافت .
هامش
( 1 ) - صورة الارض ص 511
( 2 ) - كامل التواريخ حوادث سال 435