پيشرفت در اراضى ايرانى
نخستين مراكز قدرت قبايل ترك كه مبداء حملهء آنان بجانب اراضى ماوراء النهر و فلات ايران در اين دوره شد شهرهاى كاشغر در ساحل علياى نهر « تاريم » « 1 » و بلاساغون در كنار رودخانهء « چو » « 2 » بوده است . منشاء امراء متعدد ترك آل افراسياب همين دو شهر در تركستان شرقى بوده و تقدم در اين امر با بلاساغون است .
نخستين حمله به طرف شهرهاى آريايى ايرانى به شهر اسپيچاپ بوده كه در دست سلاطين سامانى قرار داشته و بوسيلهء بغرا خان هارون نوادهء ستق بغرا خان فتح شد .
نخستين اعزام قوا بجانب سمرقند و بخارا در سال 382 هجرى بفرمان بغرا خان هارون صورت پذيرفت و اگرچه اين حمله با موفقيت همراه بود ليكن به نحوى كه ديدهايم منجر ببازگشت بغرا خان از بخارا شد . با اين حال حملات و دستاندازيهاى تركان بمتصرفات سامانى ادامه داشت تا چند سال بعد تمام اراضى واقع در شمال درهء زرافشان در چنگ قراخانيان قرار گرفت و در سال 389 دوباره سمرقند و بخارا به تصرف آنان درآمد .
اگرچه سامانيان چندگاهى خواستهاند با استفاده از عواطف ملى ايرانيان براى بيرون راندن تركان كرّ و فرّى كنند ، ليكن متأسفانه چون اين مهاجمان بسلاح اسلام مسلح شده بودند تسلط آنان بر بلاد اسلامى در نظر مسلمانان با اشكالى همراه نبود و حتى بعضى از دهقانان قسمتهاى شرقى ماوراء النهر كه در دورهء ساسانى مانند ديگر مرزبانان در قلمرو خود قدرتى داشته و در دورهء سامانى اين قدرت را از دست داده بودند ، با حملات تركان بر دولت سامانى موافقت داشتهاند و از آن جمله است دهقان ايلاق كه بعد از تسلط قراخانيان سكه بنام خود زد « 3 » و ابن حوقل نيز بوجود دار الضرب در آن ديار اشاره مىكند « 4 » .
هامش
( 1 ) -Tarime( 2 ) -Tchou( 3 ) -W . Barthold , Histoire des Turcs d'Asie , centrale , trad . francaise , paris , 1945 . p . 68 .( 4 ) - صورة الارض ص 510