آن يك باب كه بر ذكر حال برزويهء طبيب مقصور است و ببزرجمهر منسوب ، هرچه موجزتر پرداخته شد . . . »
كفاية التعليم و جهان دانش
از ظهير الدين ابو المحامد محمد بن مسعود المسعودى الغزنوى پيش ازين سخن گفتهايم « 1 » . از مهمترين آثار پارسى او يكى كتاب كفاية التعليم است . حاجى خليفه نام آن را « كفاية التعليم فى احكام - النجوم » ثبت كرده « 2 » و گفته است اين كتاب بپارسى و تأليف امام ظهير الدين ابى المحامد محمد بن مسعود بن الزكىّ الغزنوى است . در نسخهء خطى كفايه موجود در دانشگاه پنجاب نام آن « كفاية التعليم در صناعت تنجيم » و نام مصنف خواجهء امام ابو المحامد محمد بن مسعود بن محمد بن زكى العزيزى الغزنوى نوشته شده . مصنف در ورق 99 ازين نسخه گويد « و امروز كه ما در اوييم و آن اول محرم پانصد و چهل و دو است » .
نسخ ديگرى ازين كتاب نيز در دست است « 3 » .
از كتاب ديگر مسعودى جهان دانش را حاجى خليفه در ذيل الكفاية فى الهيئة ترجمهيى ازين كتاب بپارسى ميداند « 4 » نسخى ازين كتاب در كتابخانهاى موزهء بريتانيا « 5 » و بودلين « 6 » و كتابخانهء ملى پاريس « 7 » موجود است . مسعودى كتاب خود را در مقدمهء آن بر دو مقاله تقسيم كرده است : مقالهء اول « در بيان تركيب افلاك و هيئت و اشكال و پديد كردن عدد آسمانها و حال حركت هريك و پيدا كردن قرب و بعد ايشان با يكديگر و ياد كردن احوال ستارگان و پديد كردن مقدار هريك و مقدار مسافتى كى ميان زمين و آسمانست » . مقالهء دوم « در بيان هيئت زمين و مقدار آنچ معمورست از وى و آنچ
هامش
( 1 ) - رجوع شود به همين كتاب ص 313
( 2 ) - كشف الظنون بند 1497
( 3 ) - رجوع شود بحواشى تتمة صوان الحكمة از آقاى پرفسور محمد شفيع ص 207 - 208
( 4 ) - كشف الظنون بند 1500
( 5 ) - رجوع شود به ضميمهء فهرست ريو ص 110
( 6 ) - رجوع شود به فهرست اته براى كتابخانهء بودلين ص 920
( 7 ) - فهرست بلوشه ج 2 ص 50