و اسدى و ناصرخسرو نقل كرده و از خود نيز اشعارى بعنوان مثال آورده است . روش كار وطواط درين كتاب آنست كه نخست تعريفى از هريك از محاسن مىكند و آنگاه بذكر شواهدى از تازى و پارسى دربارهء آن ميپردازد .
تأليف كتاب حدائق السحر چنان كه از فحواى كلام وطواط برميآيد ظاهرا باشارهء اتسز خوارزمشاه آغاز شده ليكن هم به نحوى كه از مقدمهء كتاب آشكار مىشود در عهد او انجام نيافت و شايد رشيد آن را در عهد سلطنت ايل ارسلان ( 551 - 568 ) تمام كرده و يا مقدمهء كتاب را بعد از اتسز نگاشته باشد .
اين كتاب چندبار طبع شده و آخرين و بهترين آنها طبعى است كه با مقدمهء فاضلانه و حواشى و تعليقات پرسود بهمت و كوشش استاد فاضل فقيد عباس اقبال آشتيانى تغمّده اللّه بغفرانه بسال 1308 در تهران انجام پذيرفت .
مقدمهء كوتاه و مزيّنى كه رشيد در آغاز اين كتاب آورده چنين است :
« چنين گويذ مؤلف كتاب [ امير امام رشيد الدين سعد الملك محمد بن محمد بن عبد الجليل كاتب ] كى روزى من بنده را خداوند ملك عادل خوارزم شاه اتسز نور اللّه مضجعه ، كى در ايام دولت او عقود فضل منتظم بوذ و بناى جهل منهدم ، طلب فرمود ، بر موجب فرمان بشتافتم و سعادت خدمت او دريافتم ، كتابى در معرفت بدايع شعر پارسى كى آن را ترجمان البلاغه خوانند به من نموذ ، نگاه كردم ، ابيات و شواهد آن كتاب را بس ناخوش ديذم ، همه از راه تكلف نظم كرده و بطريق تعسف فراهم آورده ، و با اين همه از انواع زلل و اصناف خلل خالى نبوذ ، واجب شذ بر من بنده ، كى پروردهء آن درگاهم ، در معرفت محاسن نظم و نثر دو زبان تازى و پارسى اين كتاب ساختن و اين مجموع پرداختن ، هرچند اين جمله كى آورده گشت غيضى است از فيض آنچه باذ شاه اسلام را خلد اللّه ملكه و سلطانه از اقسام فصاحت و اساليب بلاغت حاصل است ، ليكن خدمت اهل فاقه جز به قدر الوسع و الطاقه نتوانذ بوذ و اگر در اجل تأخير باشذ و روزگار مهلت دهذ و تقدير يزدانى بر وفق مراد انسانى روذ ، كتابى خواهم ساخت محيط بجميع انواع علم شعر از عروض و القاب ( ؟ ) و قوافى و محاسن و معايب نظم ، چنانك چون ذكر جميل باذ - شاه اسلام ثبت اللّه دولته در جهان مخلّد و مؤيد مانذ ، و امتداد دهور و ايام و تعاقب
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 955
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٩٥٥