« ترك » ظاهرا در آغاز امر نام يكى از قبايل زردپوست « اورال و آلتائى » و شايد نام يكى از سلالههاى پادشاهى آنان بوده است ، و اين اسم بعنوان يك قبيلهء چادرنشين نخستين بار در قرن ششم ميلادى معمول شد . در اين اوان قبيلهء ترك امپراطورى مقتدرى در حدود مغولستان و نواحى شمالى چين تا درياى سياه تأسيس كرد و مؤسس اين امپراطورى « بوئين » نام داشت كه در سال 552 ميلادى درگذشت و برادرش سنجيبوخاقان امپراطورى خود را به طرف مغرب آسياى مركزى توسعه داد و تا سال 576 سلطنت راند . اين امپراطورى را در اسناد چينى به دو قسمت امپراطورى تركان شمالى و امپراطورى تركان غربى تقسيم كردهاند . اين دو امپراطورى در اواسط قرن هفتم ميلادى مطيع و خراجگزار امپراطوران چين شدند ليكن امپراطوران تركان شمالى در اواخر قرن هفتم بعد از نيم قرن اطاعت از امپراطورى چين استقلال خود را بازگرفتند و تا سال 744 ميلادى در قدرت خود باقى بودند . كتيبههاى ارخن ( واقع در درهء ارخن در مغولستان ) از همين سلسله است و اين قديميترين اثر مكتوب از تركان است .
امپراطوران تركان شمالى گاه بر قسمتى از متصرفات تركان غربى نيز تسلط مىيافتند ليكن قدرت واقعى در نواحى غربى آسياى مركزى با قبيلهء « تورگش » « 1 » بوده است كه در سال 121 هجرى مطابق با سال 739 ميلادى خاقان آنان « كورصول » بر كنار نهر چاچ با لشكريان نصر بن سيار حاكم اموى خراسان و ماوراء النهر جنگيد و بدست لشكريان اسلام اسير شد و با آنكه هداياى فراوان تقبل كرد نصر بآزاد كردن او تن درنداد و او را كشت و استخوانهايش را سوزاند « 2 » .
از آنجا كه امپراطورى ترك در اواخر دورهء ساسانى و اوايل عهد اسلامى با دولت ساسانى و با دولت خلفا در سرحدات ماوراء النهر همسايگى داشت ، نام ترك بر
هامش
( 1 ) -Turgesh( 2 ) - ابن الاثير حوادث سال 121