اى نگارى كه چون تو هيچ نگار * قلم روزگار ننگارد
در تو از نيكوى چه شايد گفت * مىروى وز تو لطف مىبارد
66 - رضى الدين نيشابورى
استاذ الائمة رضى الدين نيشابورى از دانشمندان و شاعران اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم است . عوفى او را در علم فقه و خلاف صاحب اطلاع و اثر دانسته و گفته است كه هرگاه از اشتغال باينگونه مطالب ملول ميشد قصيدهيى نظم ميكرد و شعرى ميپرداخت « 1 » . هدايت « 2 » نيز او را « از معاريف فضلا و شعرا » شمرده و « در همهء علوم مسلم » دانسته است و او را بدربار ارسلان بن طغرل سلجوقى ( 556 - 573 ) نسبت ميدهد و ميگويد « در اواخر حال به جهتى حالش بگرديد و بوى گلشن حقايق بمشامش رسيده ارادت شيخ معين الدين حموى را جسته از اهل حال شد » . مجموع ابيات ديوانش را عوفى 4000 بيت گفته و نسخهيى از ديوان او در كتابخانهء آقاى سعيد نفيسى موجود است « 3 » .
اما اينكه هدايت و پيش ازو تقى الدين در خلاصة الافكار ، ممدوح او « ارسلان خان » را ، « ارسلان بن طغرل سلجوقى » دانستهاند اشتباهست ، و آن ارسلان خان كه نام او را در مدايح رضى الدين مىبينيم « 4 » قلج ارسلان خان عثمان ( م . 609 ) است نه ديگرى چنان كه امين احمد رازى اين نكته را درست درك كرده و در هفتاقليم آورده است . تقى الدين مدعيست كه رضى الدين از جانب ارسلان بن طغرل بخواستگارى دختر خليفه رفت و ازو براى سلطان لقب گرفت و در بازگشت پانصد هزار دينار انعام گرفت و گويد در جوانى ساكن بلخ بود و سپس بسمرقند رفت و همانجا بماند .
نام ممدوحان رضى الدين در ديوان او جلال الدين قلج طمغاج خان ابراهيم بن حسين و پسرش قلج ارسلان خان مذكور است كه هر دو از سلاطين آل افراسياب بودهاند و گويا رضى الدين تنها اوايل سلطنت قلج ارسلان را كه مصادف با حدود سال 597 يا 598 بوده
هامش
( 1 ) - لباب الالباب ج 1 ص 219 - 220
( 2 ) - مجمع الفصحا ج 1 ص 231
( 3 ) - حواشى تاريخ بيهقى ج 3 ص 1339 ببعد
( 4 ) -ارسلان خان ملك عالم آسان بذلى * كه به دريا بر خرج كرمش دشوارست