606 نوشتهاند و در نتايج الافكار « 1 » سال 602 آمده و در تذكرهء ميخانه چنين آمده است كه او 84 سال بزيست « 2 » و درين صورت فوت او در سال 614 اتفاق افتاد و با تحقيقى كه دربارهء سال ختم اقبالنامه و تقديم آن در آخرين بار به ملك القاهر عز الدين ابو الفتح مسعود بن نور الدين صاحب موصل ( 607 - 615 ) در كتاب حماسهسرايى در ايران كردهايم « 3 » تاريخ 619 را براى سال فوت نظامى صحيحتر دانستهايم ليكن در اينجا با ولادت نظامى در حدود سال 530 و قبول 84 سال عمر براى او بايد سال 614 را انتخاب كرد .
معاصران وى از سلاطين همان كسانند كه ضمن بحث از آثار او ، كه هريك را بپادشاهى و گاه پادشاهانى تقديم داشته است ، ذكر خواهيم كرد . اما از شاعران معاصر خود نظامى تنها با خاقانى ارتباط داشته است و بعد از فوت آن استاد در سال 595 در مرثيت او گفت :
همىگفتم كه خاقانى دريغا گوى من باشد * دريغا من شدم آخر دريغا گوى خاقانى
مدفن نظامى در گنجه تا اواسط عهد قاجارى باقى بود ، بعد از آن رو بويرانى نهاد تا باز بوسيلهء دولت محلى آذربايجان شوروى مرمت شد .
نظامى غير از ديوانى كه عدد ابيات آن را دولتشاه بيست هزار بيت نوشته و اكنون مقدارى از آن در دست است ، كه مرحوم وحيد دستگردى بنام گنجينهء گنجوى فراهم آورده و علاوه بر آن هم ابيات كثيرى در جنگهاى قديم به نظر رسيده ، پنج مثنوى مشهور بنام پنج گنج دارد كه آنها را عادة خمسهء نظامى ميگويند .
مثنوى اول از پنج گنج مخزن الاسرار است مشتمل بر حدود 2260 بيت در بحر سريع كه شاعر آن را بنام فخر الدين بهرامشاه بن داود پادشاه ارزنگان كه از متابعان قلج ارسلان پادشاه سلجوقى آسياى صغير بوده و بسال 622 درگذشته است « 4 » ناميده . بنابر آنچه ابن بىبى آورده فخر الدين بهرامشاه در برابر اين تحفه پنج هزار دينار و پنج سر استر رهوار
هامش
( 1 ) - نقل از دانشمندان آذربايجان ص 384
( 2 ) - مقالهء مرحوم محمد على خان تربيت بنام مثنوى و مثنوىگويان ايران در مجلهء مهر شمارهء 8 سال 5 ص 810 - 811
( 3 ) - حماسهسرايى در ايران چاپ دوم . تهران 1333 ص 345 - 348
( 4 ) - مختصر سلجوقنامه ابن البيبى ، ليدن 1902 ص 21 ببعد .