ديده مىشود ؛ و عدهء زياد ديگر « 1 » .
سنائى بىترديد يكى از بزرگترين شاعران زبان فارسى و از جملهء گويندگانى است كه در تغيير سبك شعر فارسى و ايجاد تنوع و تجدد در آن مؤثر بوده و آثار او منشأ تحولات شگرف در سخن گويندگان بعد از وى شده است . هنگام مطالعه در اشعار و آثار سنائى خواننده با دو سبك سخن و دو سنخ فكر مواجه مىشود . اين دوگانگى سبك و فكر سنائى مربوط به دو مرحله از زندگانى اوست . در مرحلهء نخستين سنائى شاعر دربارى و لهوپيشه بود و براى تحصيل دينار و درهم از مدح هيچكس امتناعى نداشت و آنچه بچنگ ميآورد صرف مجلس سماع و نشاط ميكرد . از شوخى و هزل و حتى گاه از آوردن كلمات ركيك در سخن استادانهء خود امتناعى نداشت . درين دوره شعر سنائى اگرچه استادانه و مقرون بمهارت و لطف است ليكن بشدت متأثر از سبك استادان مقدم بر وى از قبيل عنصرى و فرخى و مسعود سعد و على الخصوص فرخى است . در قصائد اين دوره تغزلات لطيف و تشبيبهاى دلانگيز ميتوان يافت و اگرچه از غالب اشعار دورهء اول او آثار تقليد لايح و آشكارست ، با اينحال در سخنان همين دورهء او مايهيى از كمال و علائمى از تحول سبك مشاهده مىشود كه در عين تقليد او را از مقلّدان خود دور ميدارد ، و مسلما عامل زمان و تحولى كه در زبان و در افكار شعرا حاصل ميشد ، و همچنين مراتب علمى سنائى چنان كه در آثار ديگر شاعران دورهء او مؤثر بوده است ، او را نيز در عين تقليد بسبك خاص تازهيى رهبرى ميكرد ، و مانند آنست كه اين ميل بابتكار و ابداع روش خاص ميبايست با يك تكامل روحى شاعر سمت تحقق پذيرد و از قوه بفعل درآيد و اين امر حاصل نشد مگر در دورهء دوم زندگانى شاعر كه دورهء تغيير حال و تكامل معنوى اوست و شاعر در اين دوره مدتى را در سير آفاق و انفس گذرانده چندى با رجال بزرگ خراسان معاشرت داشته و مدتى در خدمت مشايخ جليل زانوى تلمّذ بر زمين زده و ديرگاهى در تفكر و تأمل بسر برده و مايهء علمى خود را ازين راهها تكامل داده
هامش
( 1 ) - براى اطلاع كافى ازين رجال و روابط سنائى با آنان رجوع شود بمقدمهء ديوان سنائى بقلم آقاى مدرس رضوى استاد دانشگاه تهران .