و مقدمهء آقاى سعيد نفيسى بسال 1316 طبع شده . در منظومهء سير العباد سنائى بطريق تمثيل از خلقت انسان و اقسام نفوس و عقل و مسائل اخلاقى سخن گفته است .
طريق التحقيق مثنويى است هم بر وزن حديقه و بر آن اسلوب كه در سال 528 يعنى سه سال بعد از اتمام حديقه بپايان رسيده و بر همان منوال ساخته شده است . اين كتاب يك بار در تهران بچاپ سنگى و بار ديگر بسال 1318 در شيراز بطبع رسيد .
كارنامهء بلخ مثنويى است بر وزن حديقه در پانصد بيت كه ظاهرا نخستين نظم مثنوى سنائى است و هنگام توقف در شهر بلخ بنظم آمده و آن را « مطايبهنامه » هم ميگويند چه مبناى آن بر مزاح است . كارنامه را سنائى ظاهرا در عهد سلطنت مسعود بن ابراهيم ساخته و در آن نام آن پادشاه را آورده است « 1 » و بنابرين تاريخ نظم اين مثنوى پيش از سال 508 و موضوع آن مدح پادشاه و بزرگان و لشكريان و بعضى از شاعران غزنين و هجو و مطايبه با دستهيى ديگرست و از باب اطلاع بر بعض مسائل اجتماعى ارزش بسيار دارد . ازين منظومه نسخى در دست است و نخستينبار بتصحيح آقاى مدرس رضوى با مقدمهيى در مجلد سوم از دفتر چهارم فرهنگ ايران زمين بسال 1334 بطبع رسيده است . در سال 1318 كتابخانهء جهاننماى شيراز منظومهء كوتاهى را بنام « كارنامهء بلخ عارف ربانى حكيم سنائى غزنوى عليه الرحمه ) طبع كرده است كه اصلا نه كارنامه بلخ است و نه بسنائى مربوطست بلكه نسخهييست از نمكدان حقيقت از شفائى اصفهانى « 2 » .
مثنويهاى ديگرى بنام عشقنامه و عقلنامه و تجربة العلم از سنائى در دست است كه از آن ميان عشقنامه در حدود هزار بيت دارد و مشحون از معارف و حقايق و مواعظست . اين سه مثنوى را با طريق التحقيق و كارنامه و سير العباد « ستهء سنائى » ميگويند .
معاصران سنائى : سنائى با گروهى از شاعران بزرگ معاصر خود رابطه
هامش
( 1 ) -در جهان نام عدل معهودست * تا بمسعود ملك مسعودست( 2 ) - رجوع شود بمقدمهء كارنامهء بلخ از آقاى مدرس رضوى استاد دانشگاه تهران