ازين پس سنائى تا پايان حيات خود در غزنين بگوشهگيرى و عزلت گذراند و با آنكه دربار غزنوى آمادهء پذيرفتن او بود ، وى گوشهء تنهايى و تفكر و سير در مدارج كمال را بر شكوه و جلال دستگاه سلطنت ترجيح داد ، و در همين دوره است كه بنظم و اتمام مثنوى مشهور حديقة الحقيقة توفيق يافت تا بقول محمد بن على الرقا در مقدمهء حديقه روز يكشنبه يازدهم ماه شعبان سال 525 درگذشت . با اينحال سال وفات او را در تذكرهها باعداد ديگر نيز ذكر كردهاند . مثلا هدايت « 1 » سال 590 و تقى الدين كاشى سال 545 آورده است « 2 » و اين سال اخير را مرحوم علامه ميرزا محمد خان قزوينى پذيرفته و به اين نكته استدلال كرده است « 3 » كه چون سنائى را در حق معزى كه در سال 542 درگذشته است مراثى است ، پس سنائى بعد ازين سال زنده بوده و بنابرين بايد قول تقى الدين را در بارهء وفات او پذيرفت . ليكن با تحقيقى كه مرحوم عباس اقبال آشتيانى دربارهء سال وفات معزى كرده محقق شده است كه وى بعد از سال 521 زنده نبود و بدين ترتيب دليلى در دست نمىماند كه قول محمد بن على الرقا معاصر سنائى را كه روز و ماه و سال وفات شاعر را بدقت معلوم كرده است نپذيريم مگر آنكه بنابر نظر و استدلالات آقاى مدرس رضوى « 4 » تصور كنيم كه بجاى 525 شايد 535 صحيح باشد .
مقبرهء سنائى در غزنين و زيارتگاه خاص و عام است و او بىترديد يكى از دوستداران صديق آل على و خاندان پيغامبر بوده است . نصير الدين ابو رشيد عبد الجليل قزوينى رازى در كتاب النقض خود آنجا كه سخن از رجال بزرگ و شاعران شيعه ميگويد نام سنائى را بعنوان بزرگترين شاعر اين فرقه برده و گفته است : « . . . اگر بذكر همهء شعراى شاعى مشغول شويم از مقصود خود بازمانيم ، و خواجهء سنائى غزنوى كه عديم النظير است در نظم و نثر و خاتم الشعراش نويسند ، منقبت بسيار دارد و اين خود
هامش
( 1 ) - مجمع الفصحا ج 1 ص 254
( 2 ) - آقاى مدرس رضوى در مقدمهء ديوان سنائى ( ص يب ) كليهء اقوال مختلف را دربارهء سال مرگ سنائى آوردهاند .
( 3 ) - حواشى چهارمقاله ص 151
( 4 ) - مقدمهء ديوان سنائى ص يب - يز