بعد از آنكه ناصرخسرو تغيير حال يافت و بمذهب اسمعيلى درآمد و عهدهدار تبليغ آن در خراسان شد براى اشعار خود مايهء جديدى كه عبارت از افكار مذهبى باشد بدست آورد .
جنبهء دعوت شاعر باعث شده است كه او در بيان افكار مذهبى مانند يكى از دعات تبليغ را نيز از نظر دور ندارد و به اين سبب بعضى از قصائد او با مقدماتى كه شاعر در آنها تمهيد كرده و نتايجى كه گرفته است بيشتر بسخنانى ميماند كه مبلّغى در مجلس دعوت بيان كرده باشد .
در بيان مسائل حكمى ناصرخسرو از ذكر اصطلاحات مختلف خوددارى ننموده است . موضوعات علمى در اشعار او ايجاد مضمون نكرده بلكه وسيلهء تفهيم مقصود قرار گرفته است يعنى او مسائل مهم فلسفى را كه معمولا مورد بحث و مناقشه بود در اشعار خود مطرح كرده و در زبان دشوار شعر با نهايت مهارت و در كمال آسانى از بحث خود نتيجه گرفته است .
ذهن علمى شاعر باعث شده است كه او بشدت تحت تأثير روش منطقيان در بيان مقاصد خود قرار گيرد . سخنان او با قياسات و ادلهء منطقى همراه و پر است از استنتاجهاى عقلى و به همين نسبت از هيجانات شاعرانه و خيالات باريك و دقيق شعرا خالى است .
اصولا ناصرخسرو به آنچه ديگر شاعران را مجذوب مىكند يعنى بمظاهر زيبايى و جمال و بجنبههاى دلفريب محيط و اشخاص توجهى ندارد و نظر او بيشتر بحقايق عقلى و مبانى و معتقدات دينى است . به همين سبب حتى توصيفات طبيعى را هم در حكم تشبيبى براى ورود در مباحث عقلى و مذهبى به كار ميبرد .
با اينحال نبايد از قدرت فراوان ناصرخسرو در توصيف و بيان اوصاف طبيعت غافل بود . توصيفاتى كه او از فصول و شب و آسمان و ستارگان كرده در ميان اشعار شاعران فارسى كميابست .
مهمترين امرى كه از حيث بيان عواطف ( غير از عواطف دينى ) در شعر ناصر -
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 455
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٤٥٥