از جملهء علماء بزرگ لغت در اين عهد بديع الزمان ابو عبد الله حسين بن ابراهيم نطنزى ( م . 497 يا 499 ) است . وى از ادباى بزرگ زمان و شاعرى ذو اللسانين بوده و از آثار مهم او « دستور اللغة » است . نام اصلى اين كتاب « كتاب - الخلاص » است و شاعرى در توصيف آن گفته است :
كتاب الخلاص كتاب به * خلاص النطنزىّ يوم الحساب
در بسيارى از موارد اين كتاب لغات عربى بپارسى گردانده شده است . دستور اللغة به بيست و هشت كتاب و هر كتاب به دوازده باب منقسم گرديده است « 1 »
ابو الفضل احمد بن محمد بن احمد الميدانى النيسابورى اديب و لغوى بزرگ ايران در قرن پنجم و آغاز قرن ششم بسبب كتب مشهور خود خاصه كتاب - الامثال ، و كتاب السامى فى الاسامى معروف است . وفات او بسال 518 اتفاق افتاد « 2 » پسر ابو الفضل ميدانى يعنى سعيد بن احمد الميدانى كه پدرش السامى را بنام او السعيدى ناميده است ، كتابى در اسامى دارد بنام الاسمى فى الاسماء . حاج خليفه ميگويد سعيد اين كتاب را از روى السامى فى الاسامى كه تأليف پدر اوست ترتيب داده است .
وفات سعيد بن احمد ميدانى بسال 539 اتفاق افتاده است « 3 »
ديگر از معاريف لغويان اين عهد ابو الفضل حبيش بن ابراهيم بن محمد التفليسى از علماء قرن ششم هجرى معاصر قلج ارسلان بن مسعود ( 559 - 588 ) از سلاجقهء روم است . تفليسى مؤلفات متعدد بپارسى و تازى داشته و از آن ميان كتابى دارد بنام قانون الادب از عربى بپارسى . اين كتاب علاوه بر شرح لغات سه فصل در آخر دارد يكى « در دانستن نامهاى بزرگان و شعراى عرب از مرد و زن » و دوم « در معرفت بنياد مصادر و اوزانش كه از هر بابى مصدر بر چند وزن حاصل شود » و سوم « اندر
هامش
( 1 ) - براى اطلاع از احوال نطنزى و دستور اللغهء او رجوع شود به : الانساب سمعانى ص 464 - معجم البلدان چاپ لاپيزيك ج 4 ص 793 - كشف الظنون بند 754 - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ج 2 ص 176 - 180
( 2 ) - كشف الظنون بند 974 - وفيات الاعيان چاپ مصر ج 1 ص 65 - مفتاح السعادة ج 1 ص 107
( 3 ) - كشف الظنون بند 90