از آنچه در اواخر دورهء مقدم ، خاصه بوسيلهء ابن سينا انجام شده بود ، پيشتر نرفتهاند ليكن اهميت آنان و على الخصوص سيد اسمعيل جرجانى در آنست كه تأليفات اساسى مهمى به زبان پارسى در اين علم بوجود آورده و از راه ضبط بسيارى از اصطلاحات طبى فارسى متداول در آن زمان خدمتى شگرف به زبان پارسى كردهاند .
از مشاهير اطباء اين زمان يكى شرف الزمان محمد ايلاقى فيلسوف و پزشك نامآور آغاز قرن ششم ، شاگرد بهمنيار بن مرزبان شاگرد ابن سيناست كه بسال 536 در جنگ قطوان كشته شد . كتاب مهم او در پزشكى « الفصول الايلاقيه » است در كليات علم طب اين كتاب از روى كتاب اول قانون تلخيص و تنظيم شده و نظر باهميتى كه حاصل كرده بود شروح متعدد بر آن نوشتهاند « 1 »
ديگر از اطباء معروف اين عهد ابن ابى الصادق ابو القاسم عبد الرحمن بن على ابن ابى الصادق النيسابورى ملقب به بقراط الثانى است . وفات او در نيمهء دوم قرن پنجم و گويا در اواخر اين قرن اتفاق افتاده است . وى استاد سيد اسمعيل جرجانى بود و كتاب شرح فصول ابقراط كه از جملهء بهترين شروح اين كتاب شناخته شده ازو موجود است . ديگر از آثار او شرح مسائل حنين است كه آن نيز در دست است و جز اين دو كتاب آثار ديگرى نيز در علم پزشكى داشته است « 2 »
شاگرد ابن ابى الصادق يعنى سيد اسمعيل جرجانى ، الامير السيدّ الامام زين الدين اسمعيل بن الحسن بن محمد بن احمد الحسينى الجرجانى المتطبب ، بزرگترين پزشك قرن ششم و كسى است كه بقول البيهقى علم طب و سائر علوم را با تصانيف خود احياء كرد . مدتى از عمر اين استاد در خراسان و چندى در خوارزم در خدمت قطب الدين محمد و پسرش اتسز خوارزمشاه گذشت . ولادت او بسال 434 در جرجان
هامش
( 1 ) - كشف الظنون بند 1266 - 1267
( 2 ) - رجوع شود به تتمة صوان الحكمة ص 107 و حاشيهء آن - كشف الظنون و مآخذ ديگرى كه در همان مأخذ ذكر شده است - فهرست كتابخانهء دانشگاه ج 3 بخش 2 ص 772 - 773