حكيم و اديب مشهور ايران ، از رياضيون بزرگ اين عهد شمرده ميشده است . يكى از استخراجات او را بر عبد الرحمن خازنى عرضه كردند و او بيهقى را در فن استخراج طالع كامل و سرآمد دانست « 1 » . بيهقى در اجزاء حكمت و علوم عقلى دست داشت و مردى دقيق النظر و جامع الاطراف بود . كتاب تتمة صوان الحكمهء او كه به قصد تكميل كتاب صوان الحكمهء ابو سليمان منطقى سجستانى نوشته ، از امهات كتب در تاريخ حكما و علما و نشانهء كمال اطلاع و دقت اين مرد بزرگ در كارهاى علمى است . از جملهء آثار رياضى او كتابيست بپارسى بنام جوامع احكام النجوم « 2 » در سه مجلد . اين كتاب را بيهقى در عين انكار علم احكام نجوم به خواهش دوستان خود نوشت . از بيهقى غير از تتمه و جوامع آثار متعدد ديگر باقى مانده است مانند تاريخ بيهق ، لباب الانساب ، تفسير نهج البلاغه . غير ازين بيهقى را چندين اثر ديگر نيز بوده است و از آن جمله است معرفة الكرة و ذات الحلق و الاصطرلاب - قواعد علوم الطب - مناهج الدرجات فى شرح كتاب النجات - تنبيه العلما على تمويه المتشبهين بالحكما - عرايس النفايس فى اصناف العلوم - امثلة الاعمال النجومية ، و جز آنها .
رياضىدان بزرگ ديگر اين عهد عين الزمان امام ابو على حسن بن على قطّان مروزى است . اصل او از بخارا بود و او خود بسال 465 در مرو ولادت يافت و تحصيلات علمى وى در خدمت ابو العباس لوكرى انجام شد و در مرو مىزيست تا بسال 548 در فتنهء غزان بدست آن وحشيان كشته شد .
قطّان از دانشمندان بزرگ عهد خود و در طب و علوم اوائل و رياضيات و ادبيات و علوم دينى سرآمد زمان خود بود ولى اشتغال او بيشتر بعلم طب بود و در مرو دكانى داشت و در آنجا بطبابت مشغول بوده است . قطان در عروض و انساب و طب نيز تأليفات متعدد داشت . مهمترين اثر رياضى او كتاب « گيهان شناخت » است در
هامش
( 1 ) - تتمة صوان الحكمة ص 162
( 2 ) - نسخى ازين كتاب در كتابخانهاى دانشگاه و مدرسهء عالى سپهسالار و كتابخانههاى ديگر موجود است . فهرست كتابخانهء دانشگاه ص 876 - 878