شهرستانى كتاب ديگرى در ردّ ابو على در الهيات تأليف كرد بنام المصارعة يا المصارع باسم مجد الدين ابو القاسم على بن جعفر الموسوى نقيب ترمذ كه پيش از اين ذكر او آمده است . كتاب المصارعة در رد عدهيى از مسائل الهى ابن سينا نوشته شده است كه عبارتند از حصر اقسام وجود ، اثبات واجب الوجود ، توحيد واجب ، علم واجب ، حدوث عالم ، حصر مبادى ، پارهيى مسائل مشكلهء ديگر . شهرستانى در اين كتاب بر ابن سينا خردهها گرفته و سخنان او را در هريك از ابواب فوق مردود دانسته است . خواجه نصير الدين طوسى دانشمند بزرگ قرن هفتم اين كتاب را در مصارع المصارع رد كرده و شهرستانى را از باب اسائهء ادب بر ابو على ملامت نموده است .
ابن غيلان بلخى هم چنان كه گفتهايم در رد ابن سينا و نفى افكار و عقايد او كوشش بسيار داشت . پارهيى از سخنان او را كه در رد بر فلاسفه و تعريضاتى بر ابو على بود قبلا بنقل از كتاب حدوث العالم او آوردهايم . وى ميگويد « روزى بزرگى را ديدم كه بر يكى از مشاهير طعن مىزند و با حرارت بسيار ميگويد كه او شيخ الرئيس ابو على را لعن كرده است ، گفتم چه خوب كرد ! آنگاه علت لعن ابن سينا را براى او بيان كردم و درنتيجه غضب او آرامش يافت و ساكت شد . خلاصهء قول ابن غيلان در بيان كيفيت مخالفت وى با ابن سينا و علت تأليف كتبى در رد او چنينست : « سبب شروع تحصيلات من در علوم فلاسفه آن بود كه چون در مدرسهء نظاميهء مرو در شوال سنهء 523 بتعلّم اشتغال داشتم ، هنگام مباحثات فقهى از بعض كسانى كه با من مباحثه مىكردند الفاظ و معانيى مىشنيدم كه با آنها آشنا نبودم . دربارهء آن الفاظ تحقيق كردم ، براى من علم منطق را وصف كردند و گفتند بهترين وسيله براى يارى در مباحثه و غلبهء بر خصم است ، در نتيجه بر تحصيل آن حريص شدم . نخست در مرو قسمتى از آن را آموختم ، آنگاه در شوال سال ديگر بنيشابور رفتم و آن را تمام كردم . پيش ازين هم علم حساب را در بلخ آموخته و در استخراج مسائل جبر مهارت حاصل كرده بودم ، و هندسهء اقليدس را هم خواندم ، ازين راهها به تحصيل علم طبيعيات و الهيات
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٢٨٦