محمود بن تاج الدين از فقهاى بنى مازه صاحب كتاب المحيط و الذخيرة و الجوهر المضيئة فى الطبقات الحنفية ؛ ديگر شمس الائمه عبد العزيز بن احمد بن صالح الحلوانى صاحب كتاب المبسوط كه غير از كتاب المبسوط شمس الائمهء سرخسى است . الحلوانى امام حنفيهء بخارا بوده و بسال 448 وفات يافته است ؛ و فخر الدين ابو المفاخر حسن بن منصور اوزجندى معروف به قاضى خان ( م . 592 ) از مشاهير فقهاى ماوراء النهر صاحب كتاب « فتاوى » و چند كتاب ديگر . فتاوى عدهء زياد ديگرى از فقهاى قرن پنجم و ششم نيز جمع شده و بعد از آنان شهرت داشته است و اين امر از كارهاى رائج اين عهد محسوب ميگردد .
از فقهاى شافعيه نيز در اين دوره عدهء وافرى شهرت و اهميت داشتهاند كه از جملهء مشاهير آنان ابو اسحق ابراهيم بن على شيرازى ( م . 476 ) صاحب كتب متعدد است مانند التنبيه و التهذيب در فقه و اللمع و التبصرة در اصول و الملخص و المعونة در جدل و كتاب طبقات الفقها . ابو اسحق شيرازى چندان مورد احترام و بدرجتى مشهور بود كه چون از بغداد برسالت بدربار سلاجقه ميرفت مردم خاك نعلين او را براى شفا برميداشتند .
ديگر از مشاهير ائمهء شافعيه ابو نصر صبّاغ ( م . 477 ) صاحب دو كتاب « الشامل » و « الكامل » است . وى از مدرسين مشهور نظاميهء بغداد بود ؛ و ديگر على بن محمد الماوردى صاحب چندين كتاب معتبر در فقه از قبيل الحاوى و الاقناع و ديگر امام الحرمين و شاگرد او غزالى كه ذكر هر دو در زمرهء متكلمين خواهد آمد .
از ديگر ائمهء مشهور فقه شافعى محمد بن الموفق الخبوشانى « 1 » متولد بسال 510 در خبوشان ، صاحب كتاب تحقيق المحيط در 16 مجلد است .
همچنانكه پيش ازين گفتيم علماى شيعه در اين دوره با شدت بيشترى از قرون متقدم سرگرم كار در تأليف و تدوين علوم دينى شيعه بوده و از آن ميان بعلم فقه شيعه توجه خاص ميكردهاند . از مشاهير فقهاى شيعه در اين عهد شيخ الطائفه محمد ابن حسن طوسى است كه نام او را پيش ازين آوردهايم و دو كتاب مشهور او تهذيب
هامش
( 1 ) - خبوشان - قوچان