بزدوى فقيه معروف حنفيه در ماوراء النهر ( م . 482 ) كتاب اصول الفقه خود را با چند كتاب معتبر ديگر در فقه تأليف كرد . اصول الفقه به زودى چند بار شرح شده و حاج خليفه غالب شروح آن را ذكر كرده است . برادر ابى العسر يعنى ابى اليسر محمد بن محمد بزدوى نيز از مشاهير فقهاى حنفيه در ماوراء النهر و در اقطار ممالك اسلامى مشهور و مورد توجه بوده و بتصانيف خود در اصول فقه شهرت داشته است . وفات او در سال 493 اتفاق افتاد .
ديگر از كتب مشهور اصول كتاب اصول شمس الائمه محمد بن احمد سرخسى است كه وفات او را در سال 483 « 1 » و حدود سال 500 « 2 » نوشتهاند .
كتاب مهمى كه در اواخر عهد مورد مطالعهء ما نوشته شده كتاب « منتهى السؤل و الامل فى علمى الاصول و الجدل » است از امام جمال الدين ابى عمر و عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب مالكى ( م . 646 ) . ابن حاجب خود كتاب خويش را مختصر كرده و آن را مختصر المنتهى ناميده و آن را مختصر ابن حاجب هم گويند . اين كتاب را بسبب اهميتى كه يافت در قرن هشتم و نهم و دهم چندبار شرح كردهاند « 3 » .
منتهى السؤل ديگرى در اصول فقه در همين دوره بدست سيف الدين ابو الحسن على بن ابى بكر الآمدى ( م . 631 ) تأليف شد .
شمارهء دانشمندانى كه در اين عهد در فقه داراى تأليفاتى بودهاند بسيار و تعديد همهء آنان درين مختصر دشوار است و از آن ميان بذكر چند تن بسنده بايد كرد : از آنجملهاند شمس الائمه محمد بن احمد سرخسى سابق الذكر از ائمهء حنفيه صاحب كتاب مبسوط كه آن را در غايت اتقان بىمراجعه بساير كتب در پانزده مجلد نوشته است ؛ و ابو الحسن على بن ابى بكر مرغينانى ( م . 593 ) صاحب كتب معتبر فقه از قبيل كتاب البداية و كتاب الهداية و مناسك الحج و كفاية المنتهى و چند كتاب ديگر . كتاب الهدايهء مرغينانى در ميان فقهاى حنفيه اهميت وافر كسب كرد و چندبار شرح شد ؛ و برهان الدين
هامش
( 1 ) - كشف الظنون بند 1580
( 2 ) - مفتاح السعادة ج 2 ص 55
( 3 ) - كشف الظنون چاپ تركيه بندهاى 1853 تا 1857