از جملهء تفاسير عامه كه از اين عهد در دست داريم غير از آنچه قبلا نام بردهايم ، يكى تفسير غرر المعانى است از امام زين الائمه ابو العباس احمد بن محمد دينويه كه كتاب خود را در اواخر قرن پنجم تأليف كرده و در آن ضمن تفسير مختصرى از هر آيه از اختلاف قراآت و شأن نزول آيات نيز سخن رانده و گاه احاديثى را بمناسبت بروايت محدثين عامه نقل كرده است « 1 »
ديگر از تفاسير مشهور عامه تفسير معالم التنزيل از ابو محمد حسين بن مسعود معروف به فرّاء بغوى « 2 » كه در حدود سال 516 وفات يافت . وى از فقهاى بزرگ اسلام و از علماء مشهور مذهب شافعيه در قرن پنجم هجرى بوده و در تفسير و حديث و فقه سرآمد علماء عصر خود محسوب ميشده و تأليفات متعدد در اين علوم داشته است « 3 » . بغوى در تأليف معالم التنزيل از تفاسير متقدمان استفاده كرده و بمناسبت اخبارى راجع بآيات آورده و در بارهء قصص و ذكر اخبار تاريخى هم وارد شده است . اين كتاب چند بار بطبع رسيد .
ديگر از مفسرين عامه ابو الحسن على بن احمد واحدى متوى « 4 » نيشابورى ( م . 468 ) است . وى شاگرد ابو الفضل عروضى و ابو الحسن ضرير قهندزى بود و نزد خواجه نظام الملك قربت داشت . كتاب او موسوم به « اسباب التنزيل » و در بيان شأن نزول آياتست و مقدمهيى در بيان مبادى وحى و كيفيت نزول قرآن دارد .
از مفسرين مشهور اوايل قرن هفتم ابو البقاء عبد الله بن حسين عكبرى است كه از علماى بزرگ در ادب و فقه و تفسير و اصول و بر مذهب حنبلى بوده است . وفات او بسال 616 در بغداد اتفاق افتاد . وى كتب متعدد در مسائل مذهبى داشت كه از آن جمله كتاب التبيان فى اعراب القرآن است كه آن را « اعراب ابو البقاء » نيز ميگويند و چند بار بطبع رسيده است .
علاوه بر شأن نزول آيات و اعراب قرآن كه چنان كه ديدهايم كتبى دربارهء آن
هامش
( 1 ) - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ج 1 ص 145
( 2 ) - منسوب به شهرى ميان مرو و هرات بنام بغ يا بغشور
( 3 ) - وفيات الاعيان ابن خلكان چاپ مصر ج 1 ص 205
( 4 ) - منسوب به جدش متويه