و تأويلات را ميتوان در كتاب المعارف بهاء الدين محمد معروف به بهاء ولد ( م 628 ) يافت .
از همين دوره كتبى دربارهء ناسخ و منسوخ قرآن يا متشابهات و امثال آن نيز در دست است مانند كتبى كه ابن حزم اندلسى ( م . 456 ) و محمد بن هلال سعيدى ( م . 520 ) دربارهء ناسخ و منسوخ قرآن نوشتهاند و كتبى كه ابن شهرآشوب ( م . 583 ) و طبرسى ( م . 548 ) ( متشابه القرآن ) و امام فخر رازى ( درة التنزيل ) در باب متشابهات قرآن نگاشتهاند .
چون ازين تفاسير كه گفتهايم ، بگذريم ميرسيم بتفاسير مهم و معتبرى كه مفسرين عامه و خاصه در اين عهد نوشتهاند و همهء آنها از جملهء مشهورترين تفاسير قرآن شمرده مىشود .
از مفسرين شيعه در اين عهد آثار بسيار باقى مانده و علماى شيعه كه تأليفات متعددى در اين دوره باقى نهاده و بسبب فعاليت عمومى كه قبلا بدان اشاره كردهايم ، در تدوين علوم دينى خود نيز فعاليتى را آغاز كرده بودند ، بتدوين كتب تفسير توجه بسيار مبذول داشته و كتابهايى بهر دو زبان پارسى و تازى در اين فن تأليف كردهاند و از جملهء معتبرترين آن كتابها يكى تفسير تبيان است از شيخ الطائفه .
شيخ الطائفه ابو جعفر محمد بن حسن طوسى بسال 385 در طوس ولادت يافت و در سال 408 از طوس ببغداد و چهل سال بعد بنجف رفت و بسال 460 هجرى درگذشت .
وى از بزرگترين علماء دينى شيعه و صاحب تأليفات متعدد مهم در مسائل مذهبى شيعه است و از آن جمله است كتاب تبيان در تفسير قرآن كه در دو مجلد بطبع رسيده است و مختصر آن هم از فخر الدين محمد معروف به « ابن ادريس حلّى » از نوادگان دخترى شيخ طوسى كه از اجلهء علماى شيعه در قرن ششم بوده و در سال 578 وفات يافته ، در دست است . اين ابن ادريس تأليفات مهم ديگرى نيز دارد مانند « السرائر الحاوى لتحرير الفتاوى » و « مسائل ابن ادريس » « 1 »
هامش
( 1 ) - راجع به او رجوع شود به ج 1 از فهرست كتابخانهء اهدائى آقاى مشكوة ؛ و روضات - الجنات ص 598 ؛ و الذريعه ج 5 ص 196