نظاميه در مجلس وعظ امام رضى الدين قزوينى رئيس شافعيه و فقيه مدرسهء مذكور حاضر شده و در باب وعظ او و چگونگى موعظه در اين مدرسه سخن رانده است « 1 » و هم اين سياح در جاى ديگر از رحلهء خود در باب مدارس بغداد چنين ميگويد :
« بغداد را نزديك سى مدرسه است كه جملگى در جانب شرقى واقعند و بزرگترين و مشهورترين آنها نظاميه است و اين همانست كه نظام الملك آن را بنا كرده و در سال 504 تعمير شده است و اين مدارس را اوقاف عظيم و اموال محبوس است كه از محل آنها بفقهايى كه در آنها تدريس ميكنند راتبه داده مىشود و از همين اوقاف طلابى را كه در آن ساكنند ماهانه ميدهند » « 2 »
الناصر لدين اللّه خليفهء عباسى بر اين مدرسه موقوفات جديد و كتابخانهيى افزود و دار الكتب او دار الكتب ناصرى نام يافت در صورتى كه دار الكتب نخستين را دار الكتب قديم يا نظامى ميگفتند « 3 »
در سال 670 عطا ملك جوينى برادر شمس الدين صاحب ديوان جوينى ، نويسنده و مورخ مشهور از محل موقوفات مدرسه بازار آن را كه سوخته بود از نو ساخت « 4 »
ابن بطوطه سياح معروف قرن هشتم در 727 اين مدرسه را ديد و از آن نام برد و از سخنان او معلوم مىشود كه اين مدرسه در اقصى بلاد اسلامى نيز شهرتى عظيم و نامى بلند داشت « 5 » و هنوز با آنكه مدرسهء مهم ديگرى با آن برقابت برخاسته بود ، همچنان رونق و اعتبار خود را حفظ كرد .
براى تدريس در نظاميه نخست از امام شيخ ابو اسحق جمال الدين ابراهيم بن على شيرازى ( م . 476 ) عالم مذهبى بزرگ ، دعوت شد ولى چون او هنگام افتتاح مدرسه حاضر نبود امام ابو نصر محمد بن عبد الواحد بغدادى معروف به ابن صبّاغ
هامش
( 1 ) - رحلهء ابن جبير چاپ مصر ص 197 - 198
( 2 ) - ايضا ص 207 - 208
( 3 ) - تجارب السلف ص 334
( 4 ) - ابن فوطى ، حوادث الجامعه چاپ بغداد ص 371
( 5 ) - رحلهء ابن بطوطه چاپ مصر ص 141