505 دانشمند بزرگ اسلام بعدها چنان اهميت يافت كه سخن او از اقصاى باختر تا نواحى خاور كشورهاى اسلامى رواج داشت . يكى ديگر از شاگردان اين مدرسه اوحد الدين محمد انورى ابيوردى ( متوفى بسال 583 بقول احمد امين احمد رازى صاحب تذكرهء هفتاقليم ) شاعر و رياضىدان معروف ايرانى معاصر سنجر است كه هنگام جوانى در اين مدرسه به تحصيل علوم اشتغال داشت .
بناى نظاميهء بغداد دو سال از ذى الحجهء سال 457 تا ذيقعدهء سال 459 بكشيد و مباشر اين كار ابو سعيد احمد بن محمد نيشابورى صوفى بود . هنگام افتتاح اين مدرسه يعنى دهم ذيقعدهء سال مذكور جمعى كثير از طلاب و وجوه اعيان و دانشمندان و بزرگان بغداد دعوت شدند . نظام الملك براى اين مدرسه موقوفاتى معين كرد كه نه تنها براى مزد كاركنان و استادان كافى بود ، بلكه مقدارى از آن نيز همهساله در راه طالبان علم صرف ميشد . در مدرسه جايگاههايى براى طالبان علم وجود داشت و علاوه بر اين كتابخانهء معتبرى هم در آن بود . مدرسه داراى متولى و استادان و معيدان و خازنان دار الكتب و بواب و خادمان و طالبان علم بود .
مدرسهء نظاميه ساختمانى باشكوه و عالى داشت و نظام الملك براى بناى آن 200000 دينار از مال خود خرج كرد و نام خود را بر فراز آن نوشت و در اطراف آن بازارها ساخت و وقف مدرسه كرد و ضياع و گرمابهها و مخزنها و دكانها خريد و بر آن وقف كرد و هر سال براى نفقات استادان و شاگردان 15000 دينار صرف ميشد و شش هزار شاگرد در آن زندگى ميكردند كه بآموختن فقه و تفسير و حديث و نحو و صرف و لغت و ادب و امثال اينها غير از فلسفه و شعب آن مشغول بودند .
نظاميه در كنار دجله و قسمت شرقى بغداد در كوى « سوق الثلاثا » واقع بود « 1 »
ابن جبير اندلسى كه ضمن سفر خود در سال 580 ببغداد رسيده بود ، در مدرسهء
هامش
( 1 ) - استفاده از موارد مختلف : تجارب السلف ( 269 - 270 ) و مقالهء نظاميهء بغداد بقلم آقاى سعيد نفيسى ، مجلهء مهر سال دوم ص 117 - 122 و تاريخ تعليم و تربيت در ايران بقلم نگارنده ، مجلهء مهر سال چهارم ص 42 - 43 و تاريخ التمدن الاسلامى جرجى زيدان ج 3 چاپ 2 ص 197 و دائرة المعارف اسلامى ج 3 ص 404