و مدرسهء فقيه على جاستى و مدرسهء خواجه عبد الجبار مفيد و مدرسهء كوى فيروزه و مدرسهء خواجه امام رشيد رازى در دروازهء جاروب بندان . بعضى از اين مدارس شاگردان بسيار داشت مثلا در مدرسهء خواجه عبد الجبار چهار صد مرد فقيه و متعلم و متكلم از بلاد عالم درس شريعت آموختند و در مدرسهء خواجه امام رشيد رازى زياده از دويست مرد دانشمند معتبر درس دين و اصول و فقه و علم شريعت خواندند « 1 » .
در قم نيز كه از مراكز مهم شيعه بود مدارس متعدد وجود داشت مانند مدرسهء سعد صلت ، مدرسهء اثير الملك ، و مدرسهء سيد عز الدين مرتضى ، و مدرسهء امام زين الدين اميره شرف شاه الحسنى ، و مدرسهء ظهير الدين عبد العزيز ، و مدرسهء استاد ابو الحسن كميج ، و مدرسهء شمس الدين مرتضى ، و مدرسهء سيد مرتضى كبير شرف الدين « 2 » .
كاشان را هم مدارس معمورى بود مانند مدرسهء صفويه ، مدرسهء مجديه ، مدرسهء شرفيه ، مدرسهء عزيزيه كه مدرسين بزرگى مانند امام ضياء الدين ابو الرضا فضل اللّه بن على الحسينى ، از كبار ائمهء شيعه در قرن ششم ، در آنها سرگرم تدريس بودهاند « 3 »
در آوه نيز مدارسى از قبيل « مدرسهء عزّ الملكى » و « مدرسهء عربشاهى » با مدرسان بزرگ دائر بود « 4 » ، و در ورامين مدرسهء رضويه و مدرسهء فتحيه « 5 » و در سبزوار « مدارس نيكو و علماء كه خلفا عن سلف طريقهء شريعت آموخته » « 6 » بودند وجود داشت .
بر اين قياس كه نصير الدين عبد الجليل گفته است در ديگر بلاد ايران هرجا كه شيعه نفوذى داشته و اجتماع آنان براى ايجاد مدرسه و تشكيل حوزههاى علمى كافى بود ، مدارسى داشتهاند و ما از مدارس سبزوار و ناحيهء بيهق كه شيعه در آن حدود بوفور بودهاند جداگانه سخن خواهيم گفت ليكن پيداست كه شمارهء مدارس اهل سنت ، بسبب
هامش
( 1 ) - راجع بهمهء مدارس شيعه در رى رجوع شود به كتاب النقض ص 47 - 48
( 2 ) - ايضا ص 163 - 164
( 3 ) - ايضا ص 169 - 170
( 4 ) - ايضا ص 170
( 5 ) - ايضا ص 171
( 6 ) - ايضا ص 173