آن ميپردازيم تا احوال عمومى صوفيه در اين عهد روشن شود :
صوفيهء قرن ششم داراى رباطهاى متعددى بودند . زهاد قديم اين رباطها را براى انزوا او عبادت انتخاب كرده بودند و در آنها بانفراد و تجرد بسر ميبردند و ليكن صوفيهء قرن ششم بدعوى ابن الجوزى در اين رباطها براحت و آسايش و خورد و خواب و نماز و رقص مىگذراندند و از هر ظالمى براى گذران معاش كمك مىطلبيدند و اكثر اين رباطها را مردمان ظالم بنا نموده و مال حرام خود را بر آنها وقف كرده بودند و مردمى كه در آنها گرد مىآمدند اثرى از جوع « بشر » و ورع سرّى و جدّ جنيد نداشتند و اكثر اوقاتشان در سخن گفتن و ملاقات ابناء دنيا ميگذشت . وى گويد شنيدهام كه مردى در رباط قرآن خواند ، صوفيان او را از اين كار منع كردند ، و قومى به خواندن حديث در رباط سرگرم بودند ، ديگر صوفيان آنانرا از اين كار بازداشتند و گفتند اينجا جاى حديث نيست ! صوفيهء اين زمان براى تجرد از مال اموال خود را بتبذير و اسراف از دست ميدهند و براى جمع مال بكسب توجه ندارند .
و هم بنقل ابن الجوزى صوفيه براى تشبه ببعضى از صحابه كه رقعه بر جامه ميدوختهاند ، خرقههايى كه رقعه بر رقعه دوخته بودند داشتند ، هريك برنگى ، و آنها را از رقعههاى گوناگون كه بهم تلفيق شده بود ميدوختند و پوشيدن اين مرقعات در نزد بعضى از پوشيدن جامههاى ديبا خوشآيندتر بود زيرا نشانهء زهد صاحب خود بوده است و بعضى از صوفيه در زير مرقع جامهء پشمين داشتند ، برخى ديگر كه دنيادارتر بودند در زير لباس نرم و بر روى آن جامهء پشمين ميپوشيدند . بعضى از صوفيه براى تمتع از دنيا با امرا معاشرت داشته و از مجالست با فقرا متعرض بودهاند . بعضى از آنان را جامهاى بلند بود و بعضى از آنان نيز به علت وسواس براى خلوت جامهيى و براى نماز جامهيى ترتيب ميدادند . بعضى هم از كثرت زهد تنها يك جامه بر تن داشتند . در طعام نيز غالبا امساك ميكردند على الخصوص سالكين كه قوت آنها را حدى و اندازهيى بدستور شيخ بود و بنابر دستور بعضى از مشايخ سالك ميبايست در آغاز كار دو ماه تمام روزه گيرد و بعد از آن غذاى اندك تناول كند و از اغذيهء لذيذ و ميوهها دورى گزيند و از
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 224
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٢٢٤