- بابا كمال جندى - شيخ نجم الدين رازى معروف به « دايه » صاحب كتاب مشهور مرصاد العباد - شيخ بهاء الدين محمد معروف به « بهاء ولد » پدر جلال الدين مولوى ( م . 628 ) - فريد الدين عطار نشابورى شاعر و نويسنده و عارف مشهور كه نزد شيخ مجد الدين بغدادى تربيت يافت ( م . 627 )
و اما سلسلهء سهرورديه منسوب به ابو حفص عمر سهروردى برادرزادهء ابو نجيب عبد القاهر سهروردى سابق الذكر است و بنابراين نسب تعليم او به شيخ احمد غزالى ميرسد . وفات او در 632 اتفاق افتاده و ويرا تأليفات مهم از قبيل كتاب عوارف و رشف النصائح و اعلام التقى و اعلام الهدى است . از شاگردان مشهور او هستند شيخ شرف الدين مصلح سعدى شيرازى و شيخ اوحد الدين كرمانى و شيخ احمد بسوى و شيخ شمس الدين صفى و شيخ نجيب الدين على بزغش شيرازى و جز آنان كه همه از كبار مشايخ قرن هفتماند .
براى آنكه از كليات عقايد صوفيان آنطور كه نويسندگان كتب ملل و نحل درمىيافتهاند ، در پايان اين دوره يعنى آغاز قرن هفتم مطلع شويم خوبست خلاصهء قول سيد مرتضى بن داعى حسنى رازى را در اينجا نقل كنيم « 1 » . وى ميگويد كه :
صوفيان در زمان ما شش فرقهاند 1 - آنان كه دعوى اتحاد ميكنند ، يعنى معتقد بوحدت وجودند و منشاء قول ايشان سخنان حسين منصور حلاج است . 2 - فرقهيى كه خود را عشاق خوانند و ميگويند بايد ترك علايق دنيا كرد و بتفكر و رياضت مشغول شد و بشوق و محبت و عشق بمعبود در كار ايستاد تا مستعد قبول علوم غيبيه گرديد . 3 - نوريه كه گويند حجاب دواست يكى نورى و دوم نارى ، آنچه نورى بود مشغول بود باكتساب صفات خوب چون توكل و شوق و تسليم و مراقبت و انس و وجد و حالت ، اما آنچه نارى بود مشغول بود بافعال شيطانى چون فسق و فجور و حرص و شهوت و امثال آن 4 - فرقهء واصليه كه گويند ما واصليم به حق ، نماز و روزه و زكات و حج و احكام ديگر از بهر آن نهادهاند تا شخص اول بدان مشغول شود و تهذيب اخلاق حاصل كند و او را معرفت حق حاصل شود و چون معرفت حاصل شد و اصل بود يعنى به حق رسيده باشد و چون و اصل شد تكليف از وى برخاست و هيچ چيز از شرايع دينى بر وى واجب نبود و اين مذهب جملهء عارفان باشد كه در زمان مااند .
هامش
( 1 ) - تبصرة العوام ص 122 - 133