و در سال 493 هجرى ( 1099 ميلادى ) به تصرف بيت المقدس انجاميد و هفت يورش بزرگ ديگر نيز بعد از اين تاريخ در ظرف دو قرن بوسيلهء پادشاهان و سرداران مسيحى اروپا مانند لوئى هفتم « 1 » و فيليپ اگوست « 2 » و سن لوئى « 3 » پادشاهان فرانسه صورت گرفت و با آنكه در اين مدت كوششهاى بسيار در تصرف نواحى اطراف مديترانه على الخصوص فلسطين كردند نتوانستند كارى از پيش ببرند و تنها در جانب اندلس ( اسپانيا ) جهاد - هاى پياپى مسيحيان و اختلافات داخلى امراى مسلمان باعث ضعف حكومتهاى اسلامى در آن ديار شد و در دورهء مورد مطالعهء ما هر چندگاه يكى از نواحى آن سرزمين از دست مسلمين بيرون رفت تا آنكه در قرن هفتم تنها ولايت اندلس ( آندالوزى ) در قلمرو حكومت اسلام باقى ماند .
صوفيه
نيمهء دوم قرن پنجم و تمام قرن ششم و اوائل قرن هفتم يكى از مهمترين دورهاى تاريخ تصوف در ايرانست . در نيمهء اول قرن پنجم چنان كه در مجلد اول از اين كتاب ديدهايم « 4 » گروهى از مشايخ بزرگ در ماوراء النهر و خراسان و عراق بسر مىبرده و هريك در خانقاههاى خود سرگرم تربيت عدهيى از شاگردان بودهاند و اين امر طبعا بظهور گروه بزرگى از متصوفه در آغاز عهدى كه مورد مطالعهء ماست انجاميد . در آغاز عهد سلاجقه از مشايخ قديم مردانى مانند ابو سعيد فضل الله بن ابى الخير ميهنى ( م . 440 ) و شيخ ابو القاسم عبد الكريم قشيرى ( م . 465 ) در خراسان بسر مىبرده و هريك شاگردانى بزرگ داشتهاند و بلافاصله بعد از آنان بعدهء زيادى از عرفا بازميخوريم مانند : على بن عثمان جلّابى هجويرى غزنوى صاحب كتاب كشف المحجوب و خواجه احمد حمّاد سرخسى و شيخ ابو عبد الله باكو و خاندان مشايخ چشت يعنى اعقاب خواجه ابو احمد ابدال چشتى ( م . 355 ) كه از آن ميان محمد بن ابو احمد و خواهرزادهء او يوسف بن محمد بن سمعان ( م . 459 ) و خواجه قطب الدين مودود چشتى فرزند يوسف ( م . 527 ) كه در دورهء سلاجقهء بزرگ داراى شهرت و اهميت محلى در چشت بوده و مريدان بسيار داشته ، معروفند .
هامش
( 1 ) -Louis VII( 2 ) -Philippe Auguste( 3 ) -Saint Louis( 4 ) - رجوع شود بطبع اول از ج 1 ص 220 - 223