در همين اوان يكى از مشاهير صوفيهء خراسان بنام شيخ الاسلام ابو اسمعيل عبد اللّه بن ابى منصور محمد الانصارى المروى معروف به خواجه عبد الله انصارى ( 396 - 481 ) شهرت داشت كه آثار فراوانى دارد و اهميت او در تاريخ تصوف آشكارست .
اندكى پيش از شهرت انصارى صوفى ديگرى در شيراز زيردست شيخ ابو عبد اللّه بن خفيف شيرازى تربيت يافته بود بنام خواجه يحيى بن عمّار الشيبانى كه از شيراز بهرات آمده و بتعليم پرداخته بود . اهميت او در آنست كه مجلس داشتن و تطبيق سنت عرفا را با دين اسلام در هرات متداول كرد .
شيخ ابو على فارمدى در نيمهء دوم قرن پنجم در خراسان منشاء تربيت عدهء كثيرى از مشايخ بزرگ شده است و بدين سبب او را شيخ الشيوخ گفته و از اقطاب بزرگ شمردهاند . وى در خدمت گروهى از كبار مشايخ نيمهء اول قرن پنجم تحصيل حقايق كرده بود مانند ابو الحسن خرقانى ، ابو سعيد ابو الخير ، شيخ ابو القاسم گرگانى و على الخصوص ابو القاسم قشيرى . ابو على فارمدى در تذكير و موعظت بوقت خود وحيد زمان بوده است و انتساب حجة الاسلام ابو حامد محمد بن محمد غزالى طوسى ( م . 505 ) بدوست . تأليفات حجة الاسلام مشهورست و ما بعدا دربارهء آن سخن خواهيم گفت .
برادر حجة الاسلام يعنى شيخ المشايخ مجد الدين ابو الفتوح احمد بن محمد بن احمد الغزالى الطوسى هم از جملهء مشايخ بزرگ و از اقطاب مشهور صوفيه است . كتاب سوانح او مشهورست و وفات او بسال 517 در قزوين اتفاق افتاد و همانجا دفن شد .
احمد غزالى پيرو شيخ ابو بكر بن عبد الله نساج طوسى بوده است و خود عدهيى از مشايخ بزرگ اواخر قرن ششم را تربيت كرده است .
از جملهء پيروان مشهور احمد غزالى يكى عين القضاة ابو الفضائل عبد الله بن محمد ميانجى همدانى عارف و اديب و نويسندهء مشهور ، صاحب مقامات بزرگ و آثار معروف است كه بسال 525 بتهمت الحاد مقتول شد .
ديگر از مريدان معروف شيخ احمد غزالى شيخ ابو الفضل بغدادى است كه نسب تعليم سلسلهء نعمة اللّه ولى به دو منتهى ميگردد . وفات او در سال 550 اتفاق افتاد
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: ذبيح الله صفا
ص٢١٩