نسبت به خود تأييد مينمودهاند . القائم خليفه در خطاب بعميد الملك وزير طغرل بيك سلجوقى بدينگونه سخن ميگفت : « نحن بنو العباس خير الناس ، فينا الامامة و الزعامة ، الى يوم القيامة ، من تمسّك بنا رشد و هدى ، و من ناو أنا ضلّ و غوى ! » « 1 »
البته اين مقام را خلفاى عباسى فقط در قلوب اهل سنت داشتند و ليكن شيعيان آنان را غاصب ميشمرده و به چيزى نمىگرفتهاند و بدانان طعنها ميزده و از تقاعد آنان نسبت بامور اسلام و خوددارى از دفاع حدود و ثغور ممالك اسلامى ، بسيار سخن مىگفتهاند و اين معنى در كتاب النقض بارها آمده و بكرات در مقام ملامت و سرزنش اهل سنت ذكر شده است و اسمعيليان نيز چنان كه ديدهايم از قتل اين خلفا ابا و امتناعى نداشتند .
خلفاى عباسى با همهء اعتقادى كه مردم بدانان داشتند از تعهد امور ديانت و حفظ حدود و ثغور اسلامى و هدايت امرا و ايجاد وحدت در ممالك و استفاده از قواى امرا براى قلعوقمع مهاجمان مختلف مطلقا غافل بودند و اگر امراى سرحدى اسلامى در گرداگرد ممالك وسيع اسلام بدفع مهاجمان كينهجويى مانند كفار هند و ترك و گرج و روم و صليبيون اروپا همت نمىگماشتند كار مسلمين بسيار دشوار ميشد .
غزوات
تمام غزوهها و جنگهاى دينى يعنى جنگهايى كه مسلمانان براى دفاع از تماميت ارضى خود يا غزو و جهاد با كفار ميكردند در اين دوره بوسيلهء امراء ممالك مختلف و على الخصوص امراى تركنژاد انجام ميگرفت و خلفاء عباسى در آنها شركت نداشتهاند و يا دخالت آنان بسيار ناچيز و كمارزش بوده است . اين غزوات در نواحى مختلف صورت ميگرفت . در قسمتى از دورهء دوم غزنوى كه هنوز سلاطين غزنوى قدرت جنگ و مبارزه داشتند ، پيشرفتهاى كمى در بلاد غيرمسلمان هند ميكردند و در ساير مواقع همّ آنان فقط مصروف بر حفظ بلاد اسلامى آن ديار بوده است .
بعد از آنكه غوريان بر متصرفات غزنويان تسلط يافتند وظيفهء حفظ حدود و
هامش
( 1 ) - تاريخ دولة آل سلجوق ص 19