است . درين كتاب حقايق عرفان و دين و تفاسير و تأويلاتى از آيات قرآنى با بيانى شيوا و دلانگيز و با فصاحتى كمنظير مورد بحث قرار گرفته است و سخن گوينده چنان شيرين و دلپذير است كه در بسيارى از موارد در لطافت بشعر ميماند و در عينحال شامل بسيارى از لغات و تعبيرات و تركيبات نادر پارسى است كه مسلما تحت تأثير زبان تخاطب بلخ بوجود آمده است . هر بحثى يا هر مجلسى يا بيان هر حالتى از احوال كه بهاء ولد آنها را موضوع گفتار يا نگارش قرار داده با عنوان فصل ذكر شده و بدين ترتيب كتاب المعارف كه خود كتابى عظيم است از عدهء بسيارى فصول ترتيب يافته است .
اين كتاب را استاد فاضل آقاى بديع الزمان فروزانفر با تصحيح و با مقدمه در سال 1333 طبع كرده است .
تذكرة الاوليا
اين كتاب پرارزش معروف از فريد الدين محمد بن ابو بكر ابراهيم عطار نيشابورى است كه ذكر احوال و آثار او پيش ازين گذشته است « 1 » . اين كتاب سومين كتابى است كه در ذكر مقامات صوفيه به زبان پارسى داريم ، نخستين كشف المحجوب جلابى است و دومين ترجمهء طبقات الصوفيه كه پيش ازين دربارهء هر دو سخن گفتهايم . در تذكرة الاوليا سرگذشت نود و شش تن از اولياء و مشايخ صوفيه با ذكر مقامات و مناقب و مكارم اخلاق و نصايح و مواعظ و سخنان حكمتآميز آنان آمده است . عطار از كتب مقدم بر خود در ذكر مقامات صوفيه استفاده كرده است . شيوهء نگارش اين كتاب بر همان منوال است كه در آثار منظوم عطار مىبينيم ، يعنى ساده و دلانگيز و خالى از تكلف است و عطار جز در مقدمهء احوال هريك از مشايخ كه چند جملهء متوازن مسجّع بر همان منوالى كه معتاد نويسندگان صوفيه است ، آورده در بقيهء كتاب نثرى بروانى آب و بلطافت نسيم صبا دارد و اين خود يكى از اسباب ترجيح تذكرة الاوليا بر بسيارى از آثار ديگر پارسى گرديده است .
تأليف كتاب بايد در اواخر قرن ششم يا اوايل قرن هفتم صورت گرفته باشد . عطار در
هامش
( 1 ) - رجوع شود به همين كتاب ص 858