سادات طالبيه و كيفيت رشد سرداران ديلمى در دستگاه آنان مىبينيم كه از حيث مطالعه در كيفيت تشكيل سلسلههاى ديالمه اهميت وافر دارد . قسم دوم كتاب دربارهء سلسلهء زياريان يا آل وشمگير و قسم سوم در كيفيت انتقال سلطنت از آل وشمگير به محموديان و سلجوقيان و قسم چهارم در ذكر ملوك آل باوند است تا سال 606 كه سال انقراض آنانست .
باب اول كتاب يعنى ذكر ابن المقفع و روايتى كه او در كيفيت زوال حكومت پارس بر دست اسكندر تا تشكيل دولت ساسانى و نقلنامهء تنسر در پاسخ گشنسپ شاه پادشاه پذشخوارگر آورده است ، بسبب اهميتى كه اين باب دارد ، تاكنون دوبار بطبع رسيده است . يكبار بسال 1894 دار مستتر خاورشناس بزرگ فرانسوى آن را در روزنامهء آسيايى با ترجمه به زبان فرانسوى طبع كرد ؛ و بار ديگر با مقدمهء مشروح و تصحيح آقاى مجتبى مينوى بسال 1311 در تهران چاپ شد . ترجمهء مختصرى از تاريخ طبرستان را مرحوم ادوارد برون بانگليسى ترتيب داده بود ولى طبع اساسى اين كتاب را مرحوم عباس اقبال آشتيانى در سال 1320 در دو مجلد شروع كرد . اگر از مقدمهء كتاب تاريخ طبرستان كه منشيانه و مقرون بشواهد و اشعار و امثال و اطناب فراوانست بگذريم ، باقى كتاب را بايد از جملهء منشآت سادهء اوايل قرن هفتم هجرى دانست كه در نهايت جزالت و ايجاز و سلامت و انشاء تحرير يافته و از نمونهاى دلپذير انشاء پارسى است .
المعارف
مهمترين و بهترين كتاب پارسى از آثار صوفيان كه در پايان اين عهد نگاشته شده كتاب المعارف بهاء ولد است . سلطان العلما بهاء الدين محمد بن حسين خطيبى بلخى معروف به بهاء الدين ولد يا بنحو اختصار « بهاء ولد » از كبار مشايخ صوفيه در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجرى است .
پدرش حسين بن احمد خطيبى از بزرگان روزگار و استاد رضى الدين نيشابورى شاعر مشهور بود و مادرش گويا بخاندان سلطنت خوارزمشاهان انتساب داشت و نسب خاندان خطيبى بابو بكر صدّيق مىكشيد . بهاء ولد خود از تربيتيافتگان شيخ نجم الدين كبرى است و بسبب دانش و گويايى زبان مجالس گرم و پرشورى داشت و ازينروى خلقى فراوان