راوندى نه تنها از سال 599 ، بلكه چندى پيش از آن چنان كه از فحواى سخن او در ديباچهء كتابش برميآيد ، در انديشهء تأليف كتاب راحة الصدور بود « 1 » و قديمترين تاريخى كه مؤلف براى پيدايش انديشهء تأليف راحة الصدور ذكر مىكند سال 580 است « 2 » ليكن گويا تنظيم مطالب و يادداشتهاى او بعد از مهاجرت بآسياى صغير در حدود سال 599 صورت گرفته باشد و اتمام كلى اين تأليف و درآوردن آن بنام غياث الدين كيخسرو بعد از فتح انطاليه يعنى بعد از سال 603 انجام شد ، و بىترديد ديباچهء كتاب تا صفحهء 68 از نسخهء مشهور چاپى ( چاپ ليدن سال 1921 ) يا قسمتى از آن در همين اوان نوشته شده ، و در باقى كتاب هم هرجا نويسنده سخن از غياث الدين كيخسرو و مناقب او ميآورد مربوط به آن ايام يا اندكى پيش و پس سال 603 است و بدين تقدير بايد راحة الصدور را از آثار اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم هجرى دانست .
راوندى درين كتاب پرارزش بعد از ذكر ديباچه و سبب تأليف كتاب و ستايش عدل و انصاف كه پر است از فوايد ادبى و تاريخى ، وارد تحقيق و بحث در دولت سلجوقيان شده و كار آنان را از ابتدا شرح داده و وقايع عهد سلاجقهء بزرگ را تا پايان كار سنجر بتفصيل آورده و آنگاه بذكر سلاجقهء عراق تا پايان كار طغرل بن ارسلان و استيلاء خوارزمشاهان بر عراق پرداخته و در عينحال دربارهء اتابكان عراق و آذربايجان بتفصيل سخن گفته است .
در پايان كتاب راوندى فصولى در ذكر آداب نديمى و شطرنج - شراب - مسابقت و تير انداختن - شكار كردن - فى معرفة اصول الخط من الدايرة و النقط - فى الغالب و المغلوب ، و فصلى در خاتمت كتاب آورده و كتاب را بنام و بمدح غياث الدين كيخسرو خاتمه داده است .
راحة الصدور همچنانكه گفتهايم از بهترين كتب نثر پارسى است كه قسمتى از آن بشيوهء نثر مصنوع و مزين و قسمتى ديگر ساده و بىپيرايه است . در قسمتهاى مصنوع
هامش
( 1 ) - راحة الصدور ص 49
( 2 ) - ايضا ص 57