او را ديوانيست كه نيكىنامه ميگويند دستور نظم طبرستانست . . . » « 1 » . بعد ازين ديگر اطلاعى از مرزباننامهء طبرى در كتب نمىيابيم مگر آنچه محمد بن غازى الملطيوى در مقدمهء روضة العقول ، و وراوينى در آغاز مرزباننامه راجع به آن گفتهاند ، و هدايت در فرهنگ ناصرى و مجمع الفصحا « 2 » همراه با اطلاعات و اظهارات مغشوش آورده است .
اين كتاب در حدود دو قرن بعد از تأليف ( نه آنطور كه وراوينى مدعى شده و گفته است چهارصد و اند سال ) ، در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم ، دوبار از لهجهء طبرى بپارسى مزين و مصنوعى ترجمه شد نخست بوسيلهء محمد بن غازى ملطيوى و ديگربار بدست سعد الدين وراوينى .
محمد بن غازى الملطيوى ( منسوب به شهر ملطيه از بلاد آسياى صغير واقع در شمال حلب و جنوب سيواس ) يكى از كبار فضلاء دستگاه سلاجقهء روم است كه چندى دبير ابو الفتح ركن الدين سليمانشاه بن قلج ارسلان ( 588 - 600 ) بود و سپس منصب وزارت او يافت . وى پيش از عهد سليمانشاه مذكور بترجمه و تهذيب مرزباننامه شروع كرد و بعد از آنكه به خدمت او رسيد بتشويق آن پادشاه كار خود را باتمام رسانيد و كتابى را كه ازين راه فراهم آورد روضة العقول ناميد و اين كار را در غرهء محرم سال 598 بپايان برد و در آخر كتاب خود چنين آورد : « بتاريخ غرهء محرم سنهء ثمان و تسعين و خمسمأية اين كتاب را كه عارى بود از حليت عبارت ، و معانى بديع آن صدا گرفته از الفاظ ركيك ، بتوفيق خداى و موافقت رأى و مساعدت و رعايت و درايت و مظافرت فضايل و مظاهرت فواضل و اعانت حدس و مرافدت ذكا بجواهر زواهر الفاظ حجازى و درر غرر امثال و اشعار تازى محمد غازى الملطيوى ملّكه اللّه نواصى مراده و بلّغه اقصى مرتاده متحلّى گردانيد . . . » و از همين عبارت ميتوان دريافت كه او كتاب سادهء مرزباننامه را بانديشهء آرايش آن چگونه با الفاظ تازى درآميخت و بانشاء مزين بياراست .
روضة العقول با مرزباننامه در عدد ابواب و ترتيب حكايات و زياده و نقصان آنها
هامش
( 1 ) - تاريخ طبرستان ج 1 ص 137
( 2 ) - ج 1 ص 502