از اطلاعات او در ساير علوم خبرى نداريم و از بسكه شعرش روان و ساده و مبتنى بر عواطف رقيقست تبحّر او را در علوم از شعرش نميتوان درك كرد . نسبت تأليف كتاب ترجمان البلاغه را كه بعضى به او دادهاند « 1 » ، پيدا شدن نسخهء قديم آن كتاب كه تاريخ تحرير آن سال 507 هجريست ، باطل كرده است زيرا اين كتاب تأليف يكى از ادباى اواخر قرن پنجم و اوايل قرن ششم بنام محمّد بن عمر الرادويانى است .
فرّخى يكى از بهترين شاعران قصيدهسراى ايرانست . سخنان وى در ميان قصيده سرايان بسادگى و روانى و استحكام و متانت ممتازست . وى در استفاده از افكار و احساسات عادى و بيان آنها به زبان سادهء روشن و روان چندان مهارت به كار برده كه ازين حيث گاه درست بپايهء سعدى شاعر بزرگ دو قرن و نيم بعد از خود ميرسد ، يعنى همان سادگى و لطف ذوق و رقت احساسات و شيرينى بيان را كه سعدى در ميان غزل سرايان دارد فرّخى در ميان قصيدهگويان عهد خود داراست ، و چنان كه گفتهاند سخن سهل ممتنع در عربى خاص ابو فراس الحمدانى ( 320 - 357 ) و در پارسى خاص فرّخى بود .
تغزّلات فرّخى از حيث اشتمال بر معانى بديع عشقى و احساسات و عواطف بىپيرايهء شاعر ، كه گاه بىپرده اظهار شده ، مشهورست و او درين تغزّلات انواع احساساتى را كه بر عاشق در احوال مختلف دست ميدهد ، بيان داشته و در مدح نيز قدرت خلّاقهء خود را در اوصاف رايع ممدوحان به كار انداخته است . همه جا از سخن او چيرهدستى در وصف آشكارست و در انواع توصيفات او از قبيل اوصاف طبيعت و معاشيق و ممدوحان و اعمال آنها و ميدانهاى جنگ و نظاير اينها اين مهارت مشهودست . شوخطبعى شاعر و گستاخى او در برابر ممدوحان خويش نيز رونقى خاص باشعارش بخشيده است .
غزلهاى فرّخى هم در ميان شاعران همعهد وى خالى از لطافت نيست و گويا اين غزلها مورد قبول و علاقهء محمود و تشويق آن پادشاه نيز بوده است « 2 » .
وفات او بسال 429 اتفاق افتاده و چنان كه از شعر لبيبى ، كه پيش ازين نقل كردهايم ، برميآيد وى در هنگام مرگ پير نبوده است . ديوانش در حدود نه هزار بيت دارد و بطبع
هامش
( 1 ) - تذكرة الشعرا چاپ هند ص 32
( 2 ) -بغزل يافتم همى احسنت * بثنا يافتم همى احسان