و از جملهء مهمترين كتب اسلامى و از اركان اين علم در دنياى قديم است . القانون در پنج كتاب است :
1 ) در امور كلى علم طبّ شامل چهار فنّ 2 ) ادويهء مفرده شامل دو جمله 3 ) امراض جزئيهء اعضاء انسان شامل بيست و دو فنّ 4 ) امراض جزئيهيى كه اختصاص باعضاء معينى ندارد شامل هفت فنّ 5 ) در ادويهء مركّبه ( اقراباذين ) شامل چند مقاله و دو جمله .
ازين كتاب نسخ متعدد در دست است و چندبار بطبع رسيده و از آن بتمامى يا باجزاء ترجمههاى متعدد بلاتينى و ساير السنه شده كه چندين بار بطبع رسيده است .
اين كتاب بسبب اهميت و اعتبارى كه در طب اسلامى دارد از آغاز تأليف مورد توجّه علماى اسلامى واقع شد و به همين جهت شروح متعدد بر آن نگاشتند و مختصراتى از آن ترتيب دادند و باز آن مختصرات را شرح كردند و يا حواشى متعدد بر آن نوشتند « 1 » .
صيدنه و ساير اقسام علوم طبيعى
در ساير علوم طبيعى از قبيل صيدنه ( داروشناسى ) و بيطره ( ستور پزشكى ) و علم الحشائش ( گياهشناسى ) و علم الحيوان و علم المعادن نيز تا اواخر اين عهد پيشرفتهاى بسيار حاصل شد زيرا همهء اين علوم در علم طبّ به كار ميآمد و از دانستن آنها براى تكميل فنّ طبّ چاره نبود . در علم الكيميا دنبال زحماتى كه يونانيان كشيده بودند در تمدن اسلامى گرفته شد و در همين عهد علم مذكور بمراحلى از ترقى رسيد و بعد از آن كار مهمى در آن صورت نگرفت .
علم داروشناسى در غالب كنّاشها و كتب بزرگ طب يك يا دو باب از ابواب بزرگ آنها را ترتيب ميداد يعنى گاه ادويهء مفرده و مركّبه را جدا از يكديگر و گاه در يك باب مورد مطالعه قرار ميدادند و با اينحال ترتيب كتابهاى عليحده به اين منظور هم ميان مسلمين معمول بوده است .
از جملهء كتب مهمى كه درين فن ترتيب يافته و در بيمارستانها و دكانهاى داروفروشان مورد استفاده بود كتاب شاپور بن سهل گنديشاپورى ( م . 255 ) است كه بقول ابن النديم
هامش
( 1 ) - رجوع شود بجشننامهء ابن سينا ، دكتر صفا ، ج 1 ص 101 و به فهرست نسخههاى مصنفات ابن سينا ، دكتر يحيى مهدوى ص 189 - 195