فى العلل الظاهرة . مقالهء سوم : فى الحمّيات ) .
بزرگترين طبيب اسلامى بعد از رازى على بن عباس مجوسى اهوازى طبيب عضد الدوله است . وى شاگرد پزشك بزرگ ايرانى ابو ماهر موسى بن سيّار قمى بوده است . وفات او در سال 384 بوده و چون بر دين زردشتى بود او را مجوسى گفتهاند . از كتاب مشهور او كامل الصناعة فى الطبّ معروف به الطبّ الملكى و كنّاش عضدى نسخ بسيار در دست است و چندبار بطبع رسيده . اين كتاب بيست مقاله دارد كه در تمام ابواب علم طب بتفصيل نوشته شده و پيش از قانون كاملترين كتاب در فنّ طب شمرده ميشد و بعد از تأليف كتاب قانون هم همواره جزو كتب مهمّ مورد مطالعه و استفادهء اهل فنّ بوده است . اين كتاب بلاتينى ترجمه شده و آن ترجمه چندبار بطبع رسيده است .
ابو سهل عيسى بن يحيى المسيحى الجرجانى طبيب بزرگ معاصر ابن سينا است كه بقولى يكى از استادان او در طبّ بوده و در دربار آل مأمون در خوارزم زندگى ميكرده است تا در حدود سال 403 هنگامى كه بهمراهى ابن سينا از بيابان خوارزم بجانب خراسان ميرفته در آن بيابان درگذشت . كتاب مشهور او « المائة فى الصناعة الطبية » است كه كتاب بزرگى حاوى تمام ابواب طبّ است و ازو علاوه برين كتاب چند رسالهء ديگر نيز در دست است . ابو سهل در مسائل ديگرى از قبيل هندسه و نجوم و حكمت نيز آثارى داشته است « 1 » .
ابو على بن سينا طبيب بسيار بزرگ آخر قرن چهارم و آغاز قرن پنجم و كسى است كه طبّ اسلامى را بمنتهاى كمال رسانيده و به آن نظم منطقى و جنبهء علمى كامل داده است . از ابن سينا رسالات و ارجوزهها و كتب متعدد در مسائل مختلف طبّ در دست است مانند : الادوية القلبية ، ارجوزة فى التشريح ، ارجوزة فى المجزّبات فى الطب ، ارجوزة فى الوصايا الطبية ، الاقراباذين ، فى حفظ الصحة ، دفع المضار الكليه من الابدان الانسانية ، سياسة البدن ، الفصد ، فصول فى الطب ، المسائل الطبية ، منافع الاعضاء ، فى بيان النبض ، فى الهندباء ، رسالهء نبض ( به فارسى ) ، تشريح الاعضاء ( به فارسى ) ، رسالهء جوديه ( به فارسى ) ، كتاب القانون و غيره . القانون مهمترين كتاب ابو على سينا در طبّ
هامش
( 1 ) - رسالة للبيرونى فى فهرست كتب محمد بن زكريا ص 45