سانسكريت و علوم و عقايد هندوان بوده است و همين آشنايى با فرهنگ هنديست كه او را در تأليف كتاب ذيقيمت ماللهند و ترجمهء چندين كتاب از زبان سانسكريت به عربى ياورى كرد . اگرچه رفتار محمود غزنوى با ابو ريحان چندان متناسب با مقام ارجمند آن نابغهء بزرگ نبود ليكن مسعود غزنوى بنابر نقل ياقوت با او در كمال رأفت و مهربانى رفتار ميكرد و او چند كتاب خود از آن جمله قانون مسعودى را باسم آن سلطان تأليف كرد . شهاب الدوله ابو الفتح مودود بن مسعود ( 432 - 440 ) هم نسبت بابو ريحان رفتار معقولى داشت و ابو ريحان كتاب « الدستور » خود را باسم او نوشت « 1 » و نيز كتاب الجماهر فى معرفة الجواهر باسم مودود تأليف شده است . از جملهء آثار اوست : التفهيم لاوائل صناعة التنجيم كه در دو نسخهء عربى و فارسى در علم حساب و هندسه و هيئت و نجوم نوشته شد . ابو ريحان اين كتاب را در سال 420 بنام ريحانه دختر حسين خوارزمى نگاشت - مقاليد علم الهيئة كه آن را بنام ابو العباس مرزبان بن رستم بن شروين اسپهبد طبرستان تأليف كرد - الاستيعاب فى صنعة الاسطرلاب در ذكر بهترين طريقهء ساختن اسطرلاب .
تأليف اين كتاب پيش از تأليف الآثار الباقية صورت گرفته و نام آن در كتاب اخير آمده است - القانون المسعودى فى الهيئة و النجوم شامل يازده باب كه هرباب بفصول متعدد تقسيم مىشود . اين كتاب حكم دائرة المعارف بزرگى از هيئت و نجوم دارد و در آن نسبت به اطلاعات قدما اضافات بسيار موجودست . ابو ريحان كتاب مذكور را بسلطان محمود غزنوى تقديم كرد - از جملهء نخستين آثار ابو ريجان كتاب الآثار الباقيهء اوست در ذكر تواريخ و اعياد و ايام مشهورهء امم مختلف و كيفيت اختلاف تقويمها و بعضى از اصطلاحات نجومى و غيره . اين كتاب از اهمّ كتب اسلامى و از جملهء اسناد معتبر مؤلّفان اسلاميست - ديگر « كتاب ماللهند من مقولة مقبولة فى العقل او مرذولة » كه ابو ريحان آن را در ذكر عقايد و آراء هندوان در باب مسائل فلسفه و نجوم و هيئت و عقايد و قوانين دينى و اجتماعى نوشت . اين اطلاعات براى ابو ريحان در سفرهاى هند و معاشرت و مجالست با علماى آن ديار و ترجمهء كتب مختلف هندوان حتى كتاب بيد ( - ويد - ودا ) و امثال آنها فراهم آمده است - « كتاب الاستخراج الاوتار فى الدائرة » و « كتاب التسطيح
هامش
( 1 ) - معجم الادبا ج 17 ص 184 - 185