ابو العباس احمد بن محمد السرخسى از منجّمان و اطّباء قرن چهارمست كه بسال 346 درگذشت . از تأليفات او كتاب المدخل الى علم النجومست « 1 » .
ابو الحسن على بن احمد نسوى يكى از علماى بزرگ رياضى است كه در حدود سال 420 كتابى در علم حساب بپارسى نوشته و همان كتاب را بنام « المغنى فى الحساب الهندى » به زبان عربى درآورده و علاوه بر آن كتب ديگرى نيز در علم رياضى به عربى نوشته است مانند كتاب الاشباع كه ويدمن « 2 » آن را بآلمانى ترجمه كرد .
ابو ريحان محمد بن احمد بيرونى خوارزمى بزرگترين عالم رياضى آخر قرن چهارم و نيمهء اول قرن پنجم است . ولادت او بسال 362 در خوارزم اتفاق افتاد و بسال 440 هجرى در غزنه درگذشته است « 3 » . تحصيلات او در خوارزم صورت گرفت و در خدمت آل عراق بسر ميبرد و مخصوصا از اصطناع و تربيت ابو نصر منصور بن على بن عراق رياضىدان بزرگ اواخر قرن چهارم و آغاز قرن پنجم برخوردار بوده است و بعد از آن چندى بدربار شمس المعالى قابوس وشمگير رفته و مورد توجّه و اقبال فراوان آن پادشاه دانشمند قرار گرفته و كتاب الآثار الباقيهء خود را بنام او در سال 391 تأليف كرده است .
بعد از مدتى توقف در گرگان و عراق ابو ريحان دوباره آهنگ خوارزم كرد و در خدمت خوارزمشاهان آل مأمون درآمد و در دستگاه آنان مرتبت بزرگ و حرمت وافر يافت و چندان در شهر گرگانج باقى ماند تا محمود بر آن سامان دست يافت و ابو ريحان را بغزنين برد و در دستگاه خود نگاه داشت . ابو ريحان از زندگى در دربار محمود و اولاد او استفادهء بزرگى كرد و آن شركت در سفرهاى جنگى محمود بهندوستان و مسافرتهاى ممتد به آن ديار و معاشرت با دانشمندان آن سامان و كسب اطلاعات ژرف از زبان
هامش
( 1 ) - كشف الظنون ص 1642
( 2 ) -Wiedemann( 3 ) - ياقوت حموى وفات او را در سال 403 نوشته است ( ج 17 ص 186 ) و در جاى ديگر گفته است كه در سال فوت سلطان محمود زنده بوده است ( ج 17 ص 180 ) و خود تأليفات خويش را تا سال 427 تقويم كرده است ( رسالة للبيرونى فى فهرست كتب محمد بن زكريا ص 29 ) و چون ميگويد كه درين سال از عمر او 65 سال گذشته بنابرين ولادتش بسال 362 بوده است .