علت آن بود كه مسلمانان از اطلاعات يونانيان و ايرانيان و هندوان در باب اين علوم استفاده كردند و مستنبطات و مكتشفات خود را بر آنها افزودند و ازين طريق تكاملى در علوم مذكور ايجاد نمودند و اين ترقيات بيشتر در قرن سوم و اوايل قرن چهارم حاصل شد . در علم موسيقى كه از اصول علم رياضى است در آغاز اين قرن بزرگترين و مهمترين كتاب بدست ابو نصر فارابى فيلسوف بزرگ تدوين شد كه بعدها همواره شهرت و اهميت خود را حفظ كرد .
از مشاهير رياضيون اين عهد بذكر اسامى چند تن اكتفا ميكنيم :
ابو الوفا محمد بن محمد بن يحيى بن اسمعيل بن العباس البوزجانى ( 328 - 387 ) از بوزجان نيشابورست . وى تحصيلات رياضى خود را در نيشابور نزد عمّ و خال خود انجام داد و در بيست سالگى ( - 348 ) بعراق رفت و در آنجا بتأليفات مهم خود پرداخت . وى از مترجمان مشهور كتب رياضى از يونانى به عربى و از جملهء مؤلّفان بزرگ عهد خودست و اختصاصش بيشتر در هندسه و نجوم بود و درين هردو علم در معاصران خود اثر بسيار داشت « 1 » . ابو الوفا كتب متعدد و متنوعى در رياضيات تأليف كرده و آثار برخى از رياضيون قديم را مانند ذيوفنطس « 2 » و ابرخس « 3 » و بطلميوس و خوارزمى شرح و تفسير كرده است . از جملهء آثار موجود اوست : كتاب المجسطى شامل هفت جزء . كتاب فى ما يحتاج اليه الكتّاب و العمّال من علم الحساب . كتاب الكامل .
كتاب الهندسة .
ابو الفتح محمود بن محمد بن قاسم الاصفهانى از مشاهير مترجمان و رياضى دانان قرن چهارمست كه ترجمهء كتاب المخروطات « 4 » ابو لونيوس « 5 » را كه هلال بن ابى هلال الحمصى ( كتابهاى 1 - 4 ) و ثابت بن قرّه ( كتابهاى 5 - 7 ) آن را ترجمه كرده بودند تكميل
هامش
( 1 ) - الفهرست ابن النديم ص 394 -La Science arabeتأليفAldo Mieliچاپ ليدن ص 108 - مختصر الدول ص 315
( 2 ) -Diophantos d , Alexandreia( 3 ) -Hipparchos de NiReia( 4 ) -les Coniques( 5 ) -Apollonius de Perga