آخرين نمونهء تاريخهايى كه به شيوهء آراسته و مصنوع ، پيش از تاريخ احمدشاهى ، نگاشته شده است ، « درهء نادره » يا تاريخ نادر شاه افشار است كه به مشّاطگى قلم ميرزا مهدى خان استرآبادى آراسته شده است . اتفاقا ميرزا محمود حسينى منشى احمد شاه و نويسندهء تاريخ احمدشاهى از شمار شاگردان و همكاران او بوده است . ( 43 ) احمد شاه ابدالى درّانى پس از استقرار بر مسند حكومت دستور مىدهد كه « منشى شايسته كه به حليهء مطلبنويسى و شيرينكلامى آراسته و لياقت وصّافى و مديحسگالى داشته باشد » براى نوشتن تاريخ دوران او پيدا كنند . احمد شاه كه پيش از رسيدن به پادشاهى در دستگاه نادرى از سرداران شايستهء سپاه او بهشمار مىآمد و به يمن اقامت در خراسان از نعمت سواد برخوردار بود و نوع كار ميرزا مهدى خان در درّهء نادره مورد پسندش قرار گرفته بود و سنّت ديوانسالارى كه او با آن به خوبى آشنا بود نيز چنان اقتضا مىكرد ، با اين فرمان در پى يافتن كسى بود كه مانند ميرزا مهدى خان بتواند تاريخ او را به آن شيوه بيارايد . اين خواست او برآورده مىشود . شاگرد خلف و همكار ميرزا مهدى خان ، محمود حسينى جامى به او معرفى مىشود . ( 44 ) پذيرفته مىشود و پيك احمدشاهى به سراغ محمود حسينى - كه پس از دورهء همكارى با استادش ، عزلتگزين شده و زهد و طاعت و درويشى پيشه كرده است - مىآيد و بشارت فراخوانده شدن او را مىدهد . ميرزا محمود به دربار احمد شاه مىرود و عنوان « منشى » مىيابد و به نوشتن تاريخ احمدشاهى موظف مىشود . ( 45 )
ميرزا محمود حسينى منشى در آغاز تصنيف ، ضمن اشارت به پارهاى از احوال خود مىنويسد « گرچه به سبب ترك صنعت انشاپردازى و نكتهآرايى و حدوث انواع عوايق و پريشانى ، طرز سخنسرايى و شيوهء شيرينكلامى از ياد رفته . . . اما از آنجا كه فرمان ولىنعمت . . . » است نيروهايش را باز مىيابد و با دريافت حمايت و دستور ، فراموش گشتهها را فرا ياد مىآورد و قلم در دست مىگيرد و « چند نمونه از حكايات احمد شاه را » براى اثبات توانايى و پسند خاطر احمد شاه بر صفحهء كاغذ مىآرايد و عرضه مىكند كه مورد قبول قرار مىگيرد . ( 7 ) روش نيست كه آن حكايات مربوط به چه بخشى از تاريخ احمدشاهى مىشده است و شيوههاى نگارش او در آن آزمون از چه دست بوده است ؛ امّا اشارتى در پى اين قصّه هست كه از آن مىتوان استنباط كرد كه آنچه نوشته و عرضه كرده است ، احتمالا به نثر آراستهء منشيانه و هنرمندانه و فنّى بوده است . بههمين دليل احمد شاه دستور مىدهد كه تاريخ او را « به عبارات واضح و عامفهم ثبت » نمايد . ( 44 ) اين اشارت هر دليل ديگرى كه هم داشته
تاريخ احمدشاهى ( فارسي ) — صفحة 16
مساهمون: محمود الحسينى بن ابراهيم جامى
ص١٦