اجرا كردند ، چنانكه در جواب توبهنامهء او « مرحوم سيّد على اصغر شيخ الاسلام تبريز » مرقوم فرمودند :
« سيّد على محمّد شيرازى ، شما در بزم همايون و محفل ميمون نوابّ اشرف و الا وليعهد دولت بىزوال ايّد اللّه . . . و حضور جمعى از علماى اعلام ، اقرار مطالب چندى كردى كه هريك جداگانه باعث ارتداد شماست و موجب قتل ، و توبهء مرتدّ فطرى مقبول نيست . و چيزى كه موجب تأخير قتل شما شده است ، شبههء خبط دماغ « 1 » است كه اگر آن شبهه رفع شود بلاتأمّل احكام مرتدّ فطرى به شما جارى مىشود . . . » « 2 » .
گزارشهاى سفير روس راجع به بابىها
از برخى گزارشهاى سفير روس در تهران ( دالگوروكى ) به وزارت امور خارجهء روسيهء مىتوان اجمالا به مظالم و بيدادگرىهاى مأمورين دولت نسبت به بابىها پى برد ؛ در سند شمارهء 24 سفير روس به دولت متبوع خود گزارش مىدهد : « . . . كشتار فجيعى كه بعد از واقعهء سوء قصد در تهران شروع شد و مناظر دلخراشى كه من شاهد آن بودم ، مرا بر آن داشت كه شخصا نزد ميرزا آقا خان « صدر اعظم » رفته به او بفهمانم خاتمه دادن به اين قضايا به منفعت شاه مىباشد و اگر مجازاتى در كار هست اقلا قبلا رسيدگى شود و بين شركتكنندگان در سوء قصد و آنهايى كه فقط اصول باب را تبليغ مىكنند ، فرقى گذاشته شود ، من مخصوصا اين نكته را متذكّر شدم كه براى شخص شاه خيلى خطرناك است كه جلو كشتار دستهجمعى در ملاء عام را نمىگيرد و او نبايستى مرتكب قتل شود فقط به اتّكاى آنكه هركس را مىخواهد مىتواند مجازات كند ؛ صدر اعظم . . . اعتراف نمود كه قادر نيست جلو خشم شاه را بگيرد و محرّك انتقامجويى را مادر شاه و حاجى على خان فرّاشباشى معرّفى نمود . . . » « 3 »
در نامهء شمارهء 23 از جمله چنين مىخوانيم : « . . . مدّت زمانى است كه در تهران يك زن بابى ، تحت نظر رئيس نظميّه محبوس مىباشد ولى گفته مىشود كه با وجود
هامش
( 1 ) . ديوانگى .
( 2 ) . تلخيص از جلد دهم روضة الصّفا .
( 3 ) . شيخىگرى و بابىگرى ، ص 190 .