فروخته شد ؛ 9 نسخه از آنها را موزهء بريتانيا در لندن خريد و پنج نسخه از آنها را كه به عقيدهء ( براون ) به درجات مهمتر از نسخ موزهء بريتانياست ، كتابخانهء ملّى پاريس ابتياع نمود . . . » « 1 » .
سپس در صفحات بعد ، براون سعى مىكند اصول عقايد و ريشهء معتقدات فرقهء بابيّه را توضيح دهد ؛ به نظر براون ، ايرانيان كه از ديرباز براى سلاطين خود ارزش قائل بودند ، طريقهء شيعه و مسأله امامت خيلى مناسب حال ايشان بود ؛ به همين علّت مذهب شيعه در ايران رواج يافت ، شيعيان نيز به فرق چندى تقسيم شدند ، بعضى از آنان فقط ائمّه را معصوم مىدانند ولى بعضى ديگر راه غلو مىروند و امام را مظهر خدا مىشمارند و اين طايفه را « غلاة » مىخوانند .
« غلاة » نيز چندين فرقه بودهاند كه در جزئيّات با هم اختلاف داشتهاند ، ولى به قول محمّد بن عبد الكريم شهرستانى ( در ملل و نحل ) معتقدات ايشان از اين چهار طريقه بيرون نبوده است : تناسخ ، تشبيه يا حلول ، رجعت ، بداء . شيخيّه يعنى پيروان شيخ احمد احسائى را در جزء اين طريقهء اخير بايد محسوب نمود ، ميرزا على محمّد باب و رقيب او حاجى محمّد كريم خان كرمانى كه هنوز رياست شيخيّه در اعقاب اوست ، هر دو از اين فرقه ( يعنى شيخيّه ) بودند . بنابراين اصل و ريشهء طريقهء بابيّه را در بين معتقدات و طريقهء شيخيّه بايد جستجو نمود . اصول عقايد شيخيّه از قرار زير است :
1 - ائمّه اثنا عشريّه يعنى على با يازده فرزندش مظاهر الهى و داراى نعوت « 2 » و صفات الهى بودهاند .
2 - از آنجائى كه امام دوازدهم در سنهء 260 از انظار غايب گرديد و فقط در آخر الزّمان براى استقرار ( عدل ) ظهور خواهد كرد ، و از آنجائى كه مؤمنين دائما به هدايت و دلالت او محتاج مىباشند و خداوند به مقتضاى رحمت كاملهء خود بايد رفع حوايج مردم را بنمايد و امام غايب را در محلّ دسترس ايشان قرار دهد ، بناء على هذه المقدّمات ، هميشه بايد ما بين مؤمنين يك نفر باشد كه بلاواسطه با امام غايب اتّصال و واسطه داشته باشد و واسطهء فيض بين امام و امّت باشد و اينچنين
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، ص يح ( مقدّمه ) .
( 2 ) . صفتها ، لقبها ، مخصوصا توصيف نيكو .