مركز پليدىها شمرد . وى بسيارى از قيود و مقرّرات اسلامى را ناديده گرفت ، و با بسيارى از ملّايان به مبارزه برخاست و در مذهب جديد ، از تربيت پيشوايان دينى خوددارى كرد و گفت هر فرد از افراد اين دين جهانى ، بايد خود را به كارى ثمربخش كه به سود جامعه باشد مشغول سازد ، هركس توانايى تبليغ اين دين را دارد بايد بهطور رايگان مردم را هدايت كند . از انديشههاى باطل و ارتجاعى بهاء اللّه مخالفت با آزادى سياسى است ، او مىگويد : ما مردم بسيارى را مىبينيم كه تشنهء آزادى بوده آن را بزرگ مىدارند ، ولى اينان يكسره گمراهند ، زيرا كه آزادى ، هرج و مرجى به بار مىآورد كه آتش فتنه و نابسامانى آن فرونشستنى نيست . . . » « 1 » [ ظاهرا بهاء بين « آزادى و دموكراسى » كه بزرگترين محصول فرهنگ و تمدّن بشرى است با هرج و مرجطلبى و « آنارشيسم » فرقى قائل نيست ! ]
در كتاب لرد كرزن - « ايران و قضيّهء ايران - مطالبى راجع به نهضت بابيّه نوشته شده و از جنبههاى مثبت و منفى اين جنبش نكاتى ياد كرده است ؛ به نظر لرد كرزن :
« . . . آئين باب ، در حقيقت يك نهضت مذهبى است كه هدف آن از طرفى طغيان عليه استبداد و جمود از طرف ديگر مبارزه با تهاون و سستى مسلمانان است . . . از جملهء اهداف اصلى اين آئين ، تأمين آزادى زنان است . . . باب و بها در آثار خود ترك چادر ، الغاى طلاق و تعدّد زوجات و متعه ، و يا به عبارت ديگر الغاى حرمسرا و احراز آزادى عمل را براى زنان مقرّر داشتهاند . آنان كمك به فقرا را توصيه نموده و با گدايى اعلام جنگ كردهاند . امّا در مورد بعضى از عادات مذموم ، باب ، استعمال تنباكو و استفاده از قليان را ممنوع نمود ، نوشيدن شراب بهصورت معتدل از طرف بهاء مجاز شمرده شده ولى مىگسارى را ازلىها ممنوع كردهاند . هر دو فرقه با شدّت ، تدليس و فساد موجود در زندگى بعضى از دينفروشان رياكار را محكوم مىنمايند . . . » « 2 » .
ملاقات ادوارد براون با بهاء اللّه
ادوارد براون براى آشنا شدن با اصول عقايد و تعليمات فرقهء بابيّه راه شرق پيش
هامش
( 1 ) . غولد . . . ، درسها . . . ، ترجمهء فارسى ، ص 636 و 639 .
( 2 ) . آهنگ بديع ، شمارهء 343 ، نهضت بابيّه به نظر لرد كرزن ، ترجمهء يوسف قديمى ، ص 48 .