آغاز پيدايش « شيعه » را بايد از زمان حيات پيشواى اسلام دانست ، چه حضرت در زمان حيات خود ، بنا به روايات مختلف در چند مورد على ( ع ) را به ولايت عامّهء مردم برگزيد ؛ « ولى بر خلاف انتظار ، درست در حالى كه پيغمبر اكرم ( ص ) رحلت فرمود . . . و عدّهيى از صحابه سرگرم لوازم سوگوارى بودند ، خبر يافتند كه جمعى ديگر كه بعدا اكثريت را بردند ، با كمال عجله و بىآنكه با اهل بيت و خويشاوندان حضرت و هوادارانش مشورت كنند ، براى مسلمانان خليفه معين نمودند . »
فرقهء زيديّه
در دايرة المعارف فارسى در پيرامون فرقهء زيديّه چنين آمده است : « زيديه فرقهاى از شيعه هستند كه بعد از امام زين العابدين پسرش زيد ابن على را امام مىدانند ، و مذهب آنها مذهب رسمى يمن است . به گفته شهرستانى در ملل و نحل ، زيديّه معتقد بودند كه امام بايد از اولاد فاطمهء زهرا باشد و از اولاد وى ، هر كس عالم و زاهد و شجاع و سخى باشد و دعوى امامت كند ، امام است و اطاعت او واجب ، خواه از نسل امام حسن باشد يا امام حسين و اگر دو نفر كه هر دو جامع شرايط امامت باشند ، در دو ناحيه خروج كنند - هر دو امام واجب الاطاعه هستند .
زيد بن على شاگرد و اصل بن عطاء بود ، زيديّه ، در اصول ، مذهب معتزله داشتهاند ، پس از كشته شدن زيد ابن على ، پسرش يحيى ابن زيد به امامت برخاست و به خراسان رفت و جمعى به او گرويدند ولى عاقبت كشته شد .
زيديّه منقسم بر چند فرقه بودهاند مانند جاروديّه و خشبيه و در بعضى عقايد بين آنها اختلاف بوده است . از امامهاى زيديه دو تن قابل ذكرند يكى حسن ابن زيد معروف به داعى كبير است كه دولت علويان طبرستان را تأسيس كرد ( حد 250 ه .
ق ) و ديگر قاسم رسى ( فت 246 ه . ق ) كه خود و جانشينانش اصول عقايد يگانه مذهب زيد موجود را تدوين كردند و آن در اصول ، مذهب معتزلى است . به علاوه سخت با تصوف ناسازگار مىباشند ( طريقههاى صوفيّه به كلى در يمن ممنوع است ) ، اما در عبادات زيديان در بعضى از مسائل كه مايهء تمايز شيعه و سنى است ، روش شيعه را دارند ( مانند « حى على خير العمل » گفتن ، در اذان پنج بار تكبير گفتن ، در نماز ميت ، نخوردن ذبيحهء نامسلمان ، و غيره ) . زناشوئى با غير زيدى و زواج