بودند ، سلطنت جديد يمن را ، امام المتوكل يحيى تأسيس كرد . كه در 1904 با تركان جنگيد و در 1918 صنعاء را بطور قطعى بدست آورد . » « 1 »
مبارزه زيد با امويان
« . . . زيد برادر امام باقر ( ع ) نخستين پيشواى شيعه پس از امام حسين ( ع ) بود كه پرچم مقاومت برافراشت و سكوت بر سلطه امويان را نفى كرد و نمونه الهامبخش ديگر قيامكنندگان شد ، طرفداران زيد و فرزندانش ، شورشگران خستگىناپذير عليه ستم گرديدند و خود را به دليل خروج با شمشير « مهدى » ناميدند ، اينان در كنار شمشير ، عقايد آزادمنشانه و خردگرايانه داشتند چنان كه گفتيم در اصول معتزلى ، و در فروع حنفى بودند و اين هر دو روش بر پايهء خرد و استدلال است » « 2 » به همين لحاظ همچون معتزله به امكان امامت شخص فروتر با حضور شخص برتر قائل شدند و از اين راه مسأله خلافت ابو بكر را حل كردند به اين بيان كه در عين برترى على بر او ، مسلمانان مصلحت در آن ديدند كه كار خلافت را به او بسپارند ، اين انديشه به دست ابن العربى وارد تصوف شد ، به علت خردگرائى زيديان تأثير آنان بر تصوف محدود بود ، هر چند شخص زيد به زهد و عبادت شهرت داشت . . . « 3 » .
« زيديان در اصول ، پيرو معتزله بوده و در فروع با اهل سنت و جماعت موافقت داشته و قياس و راى و اجتهاد و استحسان را دلايل شرعى مىشمردند و همهء ائمه بعد از على بن الحسين را گمراه مىدانستند و مىگفتند ، هر كه به امامت زيد اعتقاد نداشته و جهاد را واجب نداند كافر است » « 4 » .
شيعه اماميّه اثنى عشريّه
شيعهء اماميه اثنى عشريه و فرقه اسماعيليه از لحاظ نفوذ و قدرتى كه در سرزمين ايران كسب كردهاند بيش از ديگر فرق شيعه شايان توجهند . به همين مناسبت ما از آراء و نظريات شيعه اماميه و فرقه انقلابى اسماعيليه اندكى به تفصيل سخن
هامش
( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، ج 1 ، ص 1198 .
( 2 ) . دكتر كامل مصطفى الشيبى تشيّع و تصوف از آغاز تا سده دوازدهم هجرى ، ترجمه عليرضا ذكاوتى قراگزلو ، ص 23 به بعد .
( 3 ) . همان كتاب ، ص 31 .
( 4 ) . دكتر ذبيح اللّه صفا ، تاريخ ادبيات ، ج 2 ، ص 162 به بعد ، همچنين نگاه كنيد به شيعه در اسلام ، پيشين ، از ص 2 تا 7 .