نقشهاى صحيح به طرزى ملايم و تدريجى و با استفاده از رسانههاى گروهى به جنگى دامنهدار عليه افكار انحرافى و خرافى قيام و اقدام نمايند . تيلور « 1 » نيز چنين مىگويد : « . . . معرفت طبقات امم وظيفهء ديگرى را به عهده دارد كه بسيار مهم و دشوار است و آن عبارت است از اينكه مىبايستى آنچه را كه تمدنهاى پست و خشن قديم در جامعهء ما بهصورت خرافات اسفآور باقى گذاشته است ، پرده از رويش بردارد و آنها را يكسره نابود و ريشهكن بنمايد . اين كار اگرچه چندان سهل و آسان نيست ، ولى براى آسايش و آرامش جامعهء بشر لازم و واجب است . . . علم ، همانطورى كه براى پيشرفت جامعه جدا كوشيده و كمك مىكند ، براى از هم گسيختن زنجيرهائى كه او را مقيد كرده نيز بايد اقدام بكند و بخصوص اين علم براى پيشوايانى است كه به جهت اصلاح و تجدد جامعه كمر مجاهدت بر ميان مىبندند . » « 2 »
يهودىها به علت خويشاوندى با عربها به شيوع خرافات كمك كردند . عدهاى بهنام حديثنويس و اخبارنويس به تبليغ و اشاعهء خرافات دامن زدند . كعب الاحبار يهودى الاصل بود . به نظر صادق هدايت : « وضع افكار و زندگى بهطور عموم ، و بخصوص وضعيت زن كه تغيير كرده است ؛ تعدد زوجات ، تزريق افكار قضا و قدر ، سوگوارى و غم و غصه و فقر ، فكر مردم را متوجه جادو و طلسم ، دعا و جن نمود ، و از كار و جديت آنها كاست و يك رشته خرافات جديد از اين راه تشكيل شد .
نذرهاى خونين ، قربانى ، و تشريفات مربوط به آنها از عادات وحشيان ، و از پرستش ارباب انواع ناشى شده و بهطور يقين اثر فكر ملل عقبمانده مىباشد ، چون انسان نادان اوليه از قواى طبيعت مىترسيده و خودش را مقهور آن مىدانسته ، هركدام از اين قوا را خدائى تشنه به خون پنداشته براى فرونشاندن خشم و حرص آنان . . . و معافيت جان خودش مىگفت مرا نكش و اين جانور را بخور ؛ اين شاهكار فكر سامى و متعلق به كلدانيان ، يهوديان و عربها بود و در مذاهب آرين قربانى خونين سابقه ندارد . » « 3 » .
چيزى كه قابل توجه است اينكه در همين افكار عاميانه به امثال و احكامى برمىخوريم كه عوام بر ضد افكار خرافى وضع كرده است .
هامش
( 1 ) .E . TYlor .( 2 ) . از ديباچه نيرنگستان ، صادق هدايت .
( 3 ) . نيرنگستان ، از ص 18 به بعد .