بتراش سر و بگير ناخن * هر روز كز آن بتر نباشد
« يكى شب چهارشنبه پول گم كرده ، يكى پول پيدا كرده » ؛
« همهء ماهها خطر دارد ، بدناميش را صفر دارد . » ؛
ناگفته نگذاريم كه اسلام مىگويد : « من لا معاش له لا معاد له ، كسى كه در راه معيشت و زندگى مادى خود نكوشد از معاد و زندگى خوش در آن جهان برخوردار نخواهد شد .
« در اين كتاب ، تنها به اعتقادات و خرافاتى كه در افواه سارى و جارى است توجه داريم . كارى به كتابهاى گمراهكنندهيى كه در اين زمينهها نوشته شده نداريم ، مانند تعبير خواب ، يا خواص جانوران ، و چيزها و ادويهها كه مربوط به طب قديم است و يا رسالههائى كه در علوم خفيّه وجود دارد همهء اينها انباشته از موهومات است .
تنها كتابى كه مىشود گفت راجع به آداب و رسوم عوام نوشته شده ، همان كتاب معروف كلثوم ننه تأليف آقا جمال خونسارى است كه به زبانهاى خارجه هم ترجمه شده و فارسى آن در دسترس عموم است . . . خرافات هم مانند همهگونه عقايد و افكار ، زندگى بخصوص دارد : گاهى بهوجود مىآيد و جانشين خرافات ديگر مىشود ، و زمانى هم از بين مىرود . ترقى علوم و افكار و گذشت زمان به اين كار خيلى كمك مىنمايد . . . براى از بين بردن اين موهومات هيچچيز بهتر از آن نيست كه چاپ بشود تا از اهميت و اعتبار آن كاسته شود و سستى و بىپايگى آن آشكار گردد و بيگانگان ، اين عقايد سخيفه را جزو عادات ملى ما نشمارند . ولى نبايد فراموش كرد كه دستهاى از اين آداب و رسوم نهتنها خوب و پسنديده است ، بلكه از يادگارهاى روزهاى پرافتخار ايران است ، مانند جشن مهرگان ، جشن نوروز ، جشن سده ، چهارشنبهسورى و غيره كه زنده كردن و نگاهدارى آنها از وظايف مهم ملى بهشمار مىرود . . . »
سپس صادق هدايت در بقيهء كتاب از « آداب و نظريات تودهء مردم در زمينهء آداب زناشوئى و زن آبستن ، بچه ، اعتقادات گوناگون در پيرامون ناخوشىها ، برآمدن حاجتها ، خواب ، مرگ ، تفأل ، ساعات خوب و بد ، چيزها و خاصيت آنها ، گياهها و دانهها ، خزندگان ، پرندگان ، دام و دد ، افسانههاى عاميانه » و دهها موضوع گوناگون ديگر به تفصيل سخن مىگويد « 1 » .
هامش
( 1 ) . براى كسب اطلاع بيشتر رجوع كنيد به كتاب نيرنگستان از صفحهء 28 تا 202 .