سير نزولى افكار و انديشههاى عرفانى بعد از حملهء مغول گرايش مولانا جلال الدّين رومى به عالم تصوّف
علّت مهاجرت سلطان العلماء به خاك تركيّه
چون شرح مهاجرت سلطان العلما ( بهاء ولد ) پدر مولوى از خطّهء خراسان و بلخ ، به سوى قونيّه ، معرّف و نمايشگر اوضاع اجتماعى و فكرى مردم در آن دوران ، و مظهر قدرت و نفوذ معنوى بعضى از روحانيان و خداوندان تصوّف در برابر شهرياران و زورمندان در قرن ششم و هفتم هجرى است ، قبل از بيان احوال مولانا جلال الدّين - از مبارزهء سلطان العلما با پادشاه وقت سخن مىگوئيم :
مبارزهء سلطان العلماء با محمّد خوارزمشاه
مولانا در ششم ربيع الاوّل 604 هجرى قمرى در بلخ متولّد شد ؛ اوايل زندگى خود را در بلخ و سمرقند گذرانيد و قسمت اعظم عمر خويش را در قونيّه يعنى در خاك روم يا تركيّهء كنونى سپرى كرد و به همين جهت به رومى معروف گشته است .
علّت مهاجرت اين مرد و پدرش را احمد افلاكى در مناقب العارفين ، شهرت فراوان سلطان العلماء در اقليم خراسان مىداند : « كرامت بىنهايت سلطان العلماء در اقليم خراسان و تختگاه بلخ شايع گشت و اجتهاد و رياضات و تقوا و ديانت و ورع . . . و ارشاد عباد و دعوت و نصايح آنان از حدّ بليغ و حدّ اعتدال درگذشت و قبول خاصّ و عامّ بىنهايت شد . . . علما و حكمائى كه رؤساى دهر و كبراى عصر بودند مثل فخر الدّين رازى و قاضى فرازى و جمال الدّين حصيرى . . . در عرض آن