اغرب معتقد بود كه در حال تجرّد ، شيرينى عبادت و فراغت خاطر بيشتر است .
طبعا اعتقاد به چنين اصلى ، غلط و مخالف طبيعت بشرى و حقيقت زندگى است ؛ علاوه بر اين كه با تعاليم و سنن اسلامى كه حضرات خود را سخت بدان پاىبند مىدانند سازگار نيست ؛ بر خلاف طبيعت بشرى نيز هست ، علاوه بر اين چنين اعتقادى براى تهذيب نفس و پاكيزه كردن شرايط زندگى زيانبخش و منشاء شرور و مفاسد است . . . » « 1 » . و جامعه بشرى را بسوى انحطاط و زوال رهبرى مىكند .
انديشههاى انحرافى
انديشهء نارساى بعضى از فرق صوفيّه و اشعريان ، كه همهء حوادث و رويدادهاى جهان هستى حتى اعمال بشرى را مستقيما مولود مشيّت پنداشته است ؛ حتّى در حوزهء زندگى خود ، شر و بدى ، بيمارى و ستم را رايج و متداول مىبينند ؛ ناچارند بگويند تمام اينها ، عين عدالت است ، زيرا خداوند مالك است ، و مالك هرچه بر سر مملوك خود آورد رواست ، بلكه عين عدالت است .
اين پندارهاى بىبنياد نهتنها با موازين عقلى سازگار نيست بلكه در آيات عديدهء قرآن ، خلاف آن ديده مىشود :
1 -
وَ لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
، هركسى بسزاى كردار خود مىرسد و بر كسى ستمى روى نمىدهد ( سورهء جاثيه ، آيهء 23 ) .
2 -
وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
، در خور كردار هركسى با وى رفتار مىشود و به آنها ستمى نخواهد رسيد ( احقاف ، 19 ) .
3 -
الْيَوْمَ تُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ ، لا ظُلْمَ الْيَوْمَ
، امروز ( يعنى روز قيامت ) هركسى به سزاى اعمال خود مىرسد ، آن روز ظلمى روى نمىدهد ( غافر ، آيهء 17 )
وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ ، يَظْلِمُونَ
، ما به گناهكاران ستمى نمىكنيم ستم از كردارشان برمىخيزد ( آل عمران ، 117 ) « 2 » .
ابن عربى اينطور مىبيند و مىگويد : « آنها كه خداوند را در شمس عبادت مىكنند ، شمس را مىبينند - آنها كه در بين زندگان عبادتش مىكنند زندگانى را
هامش
( 1 ) . راهنماى كتاب ، تير و شهريور 54 ، ص 487 .
( 2 ) . پردهء پندار ، على دشتى ، اطّلاعات ، شمارهء 14694 .