بود برجاى گذاشت « 1 » .
نظرات عارفانهء امام هشتم ( ع )
حضرت امام رضا ( ع ) ( رحلت به سال 203 ه . ) به علت ولايت عهدى مأمون ، مورد توجه همهء گروههاى مسلمان قرار گرفت ؛ هرچند به نقل شيعه ، اين منصب را به اكراه پذيرفته بود . او پانزده هزار پرسش علمى را پاسخ گفت . همچنانكه به على بن حسين ( ع ) صحيفهء سجاديه منسوب است ، به امام رضا نيز ، صحيفة الرضا را نسبت دادهاند كه مجموعهيى است از احاديث نبوى در موضوعات پراكنده و « قشيرى » صاحب رسالهء معروف نيز در سلسله سند آن را قرار داد . از جمله روايات اين صحيفه ، حديثى است با نشانههاى آشكارى از تصوّف و آن اين است : « خداى تبارك و تعالى را شرابى است خاص دوستان ، كه چون نوشند مست شوند و چون مست شوند ، به طرب درآيند و چون به طرب درآيند ، سرخوش گردند و چون سرخوش گردند ، بگدازند و چون بگدازند ، پاك شوند و چون پاك شوند ، به دوست رسند و چون رسيدند ، پيوسته شوند و چون پيوستند ، ميان ايشان و دوست فرقى نماند . » عباراتى قريب به همين مضمون از حلّاج نيز نقل شده و از جلال الدين رومى ، معنى عبارتى شبيه به آن پرسيده شده و او شراب را در اينجا بادهء آگهى تفسير كرده است . » « 2 »
رشد تشيّع
دكتر كامل مصطفى الشّيبى در كتاب تشيع و تصوف مىنويسد : « شيعه ، پس از مأمون ، دورانهاى پرفراز و نشيب از سر گذرانيد . متوكّل ، آنان را بازداشت و تعقيب مىكرد و براى نخستينبار ، يك شيعه را به جرم دشنام به ابو بكر و عمر و عايشه به قتل رسانيد . نخست ، هزار تازيانهاش زدند و در آفتاب بداشتندش تا مرد و جسدش را در دجله انداختند ؛ و به سال 244 يعقوب بن اسحق ، مؤلّف
هامش
( 1 ) . همان كتاب ، ص 247 .
( 2 ) . دكتر كامل مصطفى الشيبى ، تشيع و تصوّف ، از آغاز تا سدهء دوازدهم هجرى ، ترجمهء عليرضا ذكاوتى قراگوزلو ، ص 33 به بعد .