معتقدند ؛ صابئين به روشنائى و تاريكى عقيده دارند ( مانند مانويان ) ؛ مانى نخستين كسى بود كه زندقه را آشكار كرد . زندقه نامهاى گوناگون داشت و اكنون به آن علم الباطن و باطنيه نيز مىگويند . . . » .
تصوف در جهان مسيحيت
چنان كه قبلا اشاره كرديم در عالم مسيحيت ، بعضى از عيسويان مشرقزمين تحت تأثير شرايط خاص اقتصادى و اجتماعى به رهبانيّت روى آوردند ؛ « در مصر و سوريه عدّهيى گوشهنشينى اختيار كردند و دور از مردم به ذكر و فكر مشغول شدند ؛ اين جماعت را ارميت « 1 » يعنى كسانى كه در بيابان زندگى مىكنند يا موآن « 2 » يعنى منزوى مىناميدند . در قرن چهارم ميلادى تعداد رهبانان رو به فزونى گذاشت ؛ در بعضى نواحى صومعه تشكيل دادند ، همگى از يك قانون پيروى مىكردند و از رئيسى كه « پدر » خوانده مىشد اطاعت مىكردند . . . يك اسقف بنام سن بازيل « 3 » قوانين و نظاماتى وضع كرد كه در همهء صوامع شرق مجرى گشت . زندگى بعضى از آنان با انواع محروميتها قرين بود از جمله : يك رهبان مصرى در اطاق كوچكى كه به قبر شباهت داشت سكنى گزيده بود بعد از سه چهار روز روزه با شيرهء نباتات و چند انجير افطار مىكرد و جان ضعيف و ناتوان خود را نگاه مىداشت ، غالبا نماز و دعا مىخواند ، براى آنكه خستگى بدنى ممدّ مشقّات روزه باشد زمين را بيل مىزد ، به تقليد رهبانان و مطابق دستور پولس مقدس كه گفته بود : « كسى كه كار نمىكند نبايد غذا بخورد » ، از نى زنبيل مىبافت به اندازهيى ضعيف الجثّه بود كه بيش از پوست و استخوانى نداشت ، موى سر را سالى يك مرتبه روز عيد فصح كوتاه مىكرد ، تا دم مرگ روى خاك يا حصير مىخوابيد ، توبرهيى را كه لباسش بود هرگز نمىشست و مىگفت نظافت با زنّار بستن منافات دارد .
عاداتى كه گفتيم در غرب ديرتر شايع شد ؛ اوّلين صومعه در گل در آخر قرن چهارم ميلادى بنا شد سن مارتن « 4 » قبل از آنكه اسقف شود ، دو صومعه نزديك
هامش
( 1 ) .Ermite .( 2 ) .Moines .( 3 ) .Saint Basile .( 4 ) .Martin .